معرفی فلور، شکل‌ زیستی و انتشار جغرافیایی عناصر گیاهی منطقه حفاظت شده هلن در استان چهار محال و بختیاری

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چهار محال و بختیاری، شهرکرد، ایران گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

2 بخش تحقیقات گیاه‌شناسی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، تهران، ایران

3 گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

4 گروه مرتعداری، دانشکده مهندسی منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

فلور هر ناحیه نتیجه واکنش‌های جامعه زیستی در برابر شرایط محیط کنونی و تکامل گیاهان در گذشته است. هدف از مطالعه حاضر، معرفی فلور، شکل زیستی و گونه‌های در معرض خطر منطقه هلن است. این منطقه با مساحت 40231 هکتار در غرب استان چهار محال و بختیاری واقع شده است. نتایج این مطالعه نشان داد که در منطقه، 392 گونه گیاهی متعلق به 67 تیره و 267 جنس وجود دارد. تیره‌های Compositae، Labiatae و Papilionaceae به ترتیب با 60، 37 و 34 گونه مهم‌ترین تیره‌های گیاهی موجود در منطقه بودند. جنس گون با 15 گونه، بیشترین تعداد گونه در جنس را به خود اختصاص داده ‌است. بر اساس اشکال زیستی رانکایر، 88/43 درصد گونه‌ها همی‌کریپتوفیت (172 گونه)، 96/22 درصد تروفیت (90 گونه)، 03/14 درصد کریپتوفیت (55 گونه)، 44/9 درصد فانروفیت (37 گونه) و 93/8 درصد کامه‌فیت (35 گونه) بودند. بررسی پراکنش جغرافیایی عناصر گیاهی نشان داد که 80/64 درصد گونه‌ها متعلق به ناحیه رویشی ایرانی-تورانی، 12/6 درصد گونه‌ها چند منطقه‌ای، 32/3 درصد گونه‌ها جهان‌وطن و بقیه مربوط به نواحی رویشی دیگر است. بر اساس معیارهای IUCN و کتاب Red Data Book of Iran 70 گونه تهدید شده وجود دارد که همگی متعلق به منطقه ایرانی-تورانی است. از این 70 گونه، سه گونه در طبقه در معرض خطر، سه گونه در طبقه آسیب‌پذیر، 55 گونه در طبقه با خطر کمتر و 9 گونه در طبقه کمبود داده قرار دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Introduction of the flora, life form and chorology of Helen protected area in Chaharmahal and Bakhtiari province

نویسندگان [English]

  • Hamzeh Ali Shirmardi 1
  • Valiollah Mozaffarian 2
  • Parviz Gholami 3
  • Ghodratollah Heidari 3
  • Mojdeh Safaei 4
1 1 Shahrekord Agricultural and Natural Resources Research Center, Shahrekord, Iran 2 Department of Rangeland Management, Faculty of Natural Resources, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Sari, Iran
2 Botany Research Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran
3 Department of Rangeland Management, Faculty of Natural Resources, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Sari, Iran
4 Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Each region's flora is as a result of communities' reactions to the current environmental conditions and plant evolution in the past. This aim of this study is to introduce floristic list, life form and endangered species of Helen region. This region covers about 40231 ha and lies in the west part of Chaharmahal and Bakhtiari province. The results showed that 392 plant species existed in the region belonging to 67 families and 267 genera. The families Compositae, Labiatae and Papilionaceae with 60, 37 and 34 species embraced higher species respectively. The genus Astragalus with 15 species was the largest genus in the region. According to Raunkiaer’s life form, species followed as: 43.88% hemicryptophytes (172 species), 22.96% therophytes (90 species), 14.03% cryptophytes (55 species), 7.44% phanerophytes (37 species) and 8.93% chamephytes (35 species). The chorology of species showed that 64.80 percent of species belonged to Irano-Turanian, 6.12 percent Polyregional, 3.32 percent Cosmopolitan and the rest to the others. Threatened species included 70 totally belonging to Irano-Turanian. Among which them the endangered class, vulnerable, lower risk and data deficient were 3, 3, 55 and 9 species respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Plant Geography
  • Life Form
  • Flora
  • Helen protected area

کشور ایران با وسعت 165 میلیون هکتار از نظر عوارض طبیعی، اقلیمی و پوشش گیاهی بسیار متغیر و متفاوت است، به‌طوری که ارتفاع آن از 24- متر تا 5678 متر از سطح دریا و از نظر دما از 50+ تا 30- درجه‌ سانتیگراد تغییر می‌کند. تفاوت آب و هوایی به تنوع پوشش گیاهی منجر می‌شود، به ‌طوری که در ایران، جوامع گیاهی مربوط به بیابان‌های کاملاً خشک و استپ‌های علفی و نیز جوامع بوته‌ای و جنگلی یافت می‌شود (Azarnivand and Zare Chahouki, 2010). در حدود 8000 گونه گیاهی متعلق به 150 تیره گیاهی در کشور وجود دارد که 1727 گونه از این گیاهان (22 درصد)، جزو گونه‌های بوم‌زاد هستند که به نوعی در خطر انقراض قرار دارند. تعداد 21 گونه از این آنها در معرض خطر و تعداد 432 گونه جزو طبقه آسیب‌پذیر قرار دارند (Jalili and Jamzad, 1999). با توجه به تعداد گونه‌های انحصاری موجود در استان‌ها و میانگین آنها نسبت به کل مساحت، استان چهار محال و بختیاری با داشتن 42 گونه ‌بوم‌زاد و انحصاری، از نظر میانگین تعداد گونه بوم‌زاد و در خطر انقراض بر واحد سطح در بین استان‌های کشور رتبه نخست را به خود اختصاص داده است (Jalili and Jamzad, 1999). امروزه مناطق تحت حفاظت از مفیدترین اشکال بهره‌وری پایدار و چند جانبه از سرزمین شناخته می‌شود (Khajeddin, and Yeganeh, 2010). شناسایی و معرفی رُستنی‌های یک منطقه به‌طور اختصاصی و محلی اهمیت ویژه‌ای دارد که از جمله‌ آن می‌توان امکان دسترسی به گونه‌های گیاهی خاص در محل و زمان معین، تعیین پتانسیل و قابلیت‌های رویشی منطقه، امکان افزایش تراکم گونه‌های منطقه، شناسایی گونه‌های مقاوم، مهاجم و گونه‌های در حال انقراض، کمک به تعیین پوشش گیاهی کشور، امکان دستیابی به گونه یا گونه‌های جدید گیاهی و شناسایی عوامل مخرب رُستنی‌ها را نام برد (Ghollassi Moud et al., 2006). به طور کلی، پوشش گیاهی هر منطقه از مهم‌ترین پدیده‌های نمود چهره و سیمای طبیعت و بهترین راهنمای قضاوت درباره عوامل بوم‌شناختی آن منطقه است، زیرا گیاهان موجودات پابرجایی هستند که در دراز مدت کلیه شرایط و رخدادهای محیط زیست را تحمل کرده، در نهایت به وضع موجود در آمده‌اند و با تنش‌های زیست محیطی سازگار شده‌اند (Maymandinejad, 1969).

فلور ایران از دیرباز مورد توجه پژوهشگران خارجی و داخلی بوده است و نمونه‌های گیاهی فراوانی از مناطق مختلف کشور جمع‌آوری و شناسایی شده است Rechinger, 1963-2010)؛ Davis, 1965-1988؛ Zohary, 1973؛ Ghahraman, 1978-2003؛ Mobayen, 1980-1996؛ Maassoumi, 1986-2005؛ Assadi et al., 1988-2010). در خارج از حوزه زاگرس پژوهش‌هایی در زمینه فلور و شناسایی گونه‌های گیاهی انجام شده است که می‌توان به بررسی فلور، شکل‌های رویشی و انتشار جغرافیایی عناصر گیاهی منطقه مرتعی یحیی‌آباد نطنز با 190 گونه گیاهی متعلق به 129 جنس و 31 تیره گیاهی در استان اصفهان (Abbasi et al., 2012) و بررسی فلوریستیک منطقه شمال بادرود با 63 گونه گیاهی متعلق به 49 جنس و 15 تیره گیاهی در استان اصفهان (Abdi and Afsharzadeh, 2012) اشاره کرد. در حوزه زاگرس می‌توان به بررسی فلور شکار ممنوع حنا با 307 گونه گیاهی متعلق به 209 جنس و 51 تیره گیاهی در استان اصفهان (Khajeddin and Yeganeh, 2010)، بررسی فلور منطقه سارال با 536 گونه گیاهی متعلق به 285 جنس و 59 تیره گیاهی در استان کردستان (Sanandaji and Mozaffarian, 2010)، بررسی فلوریستیک منطقه حفاظت شده ارژن-پریشان با 393 گونه گیاهی متعلق به 268 جنس و 81 تیره گیاهی در استان فارس (Dolatkhahi et al., 2011)، بررسی فلور منطقه چادگان با 339 گونه گیاهی متعلق به 204 جنس و 54 تیره گیاهی در استان اصفهان (Yousofi et al., 2011)، مطالعه و معرفی فلور منطقه حفاظت شده مانشت و قلارنگ با 231 گونه گیاهی متعلق به 156 جنس و 52 تیره گیاهی در استان ایلام (Darvishnia et al., 2012) و معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی منطقه اعلاء و رودزرد با 382 گونه گیاهی متعلق به 255 جنس و 72 تیره گیاهی در استان خوزستان (Taghipour et al., 2012) اشاره کرد. در استان چهار محال و بختیاری پژوهش‌هایی در زمینه پوشش گیاهی انجام شده است که معرفی 594 گونه گیاهی از استان در فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2010)، مطالعه فلوریستیک گردنه‌رخ (Abolpoor, 2003)، مطالعه فلوریستیک کوه کلار (Shahrokhi, 2005) و بررسی فلور منطقه کرسنک استان چهار محال و بختیاری از نظر ارزش حفاظتی (Shirmardi et al., 2011) از آن جمله است. با توجه به اهمیت شناخت وضعیت موجود پوشش گیاهی مناطق حفاظت شده، بررسی و مطالعه پوشش گیاهی منطقه هلن برای نخستین بار در سال‌های 1390 و 1391 به منظور شناخت فلور منطقه، پراکنش جغرافیایی، شکل زیستی و گونه‌های گیاهی در معرض خطر انجام شد.

مواد و روش‌ها

مشخصات منطقه مطالعه شده: منطقه هلن به واسطه تصمیم شورای عالی حفاظت محیط زیست در سال 1377 مبنی بر حفاظت از ده درصد جنگل‌های کشور انتخاب و در سال 1378 به عنوان منطقه حفاظت شده مورد تصویب و در سال 1380 به طور رسمی اعلام گردید. در سال 1389 از طریق اداره کل منابع طبیعی استان به اداره حفاظت محیط زیست استان تحویل و عملاً به مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست درآمد. این منطقه بین عرض جغرافیایی 31 درجه و 40 دقیقه تا 31 درجه و 55 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 50 درجه و 32 دقیقه تا 50 درجه و 53 دقیقه شرقی در شهرستان‌های اردل، لردگان و کیار با فاصله تقریبی 110 کیلومتری از مرکز استان چهار محال و بختیاری واقع شده است. منطقه حفاظت ‌شده هلن با 40231 هکتار وسعت، تنها منطقه حفاظت ‌شده جنگلی است که 30‌ هزار هکتار آن پوشیده از جنگل و عمدتاً از نوع بلوط غرب Quercus brantii است. آب و هوای منطقه نیمه مرطوب با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های نیمه سرد است. میانگین دما در سردترین ماه سال (دی) به 2/4 درجه سانتیگراد و در گرم‌ترین ماه سال (تیر) به 14/19 درجه سانتیگراد می‌رسد و میانگین بارندگی سالانه آن 9/505 میلی‌متر است (شکل 1) (Raeisian, 2000).

روش بررسی: بررسی‌های صحرایی این پژوهش در منطقه حفاظت شده هلن در فصول رویشی (اردیبهشت تا مهر ماه) سال‌های 1390 و 1391 انجام شد. ابتدا با استفاده از نقشه‌های توپوگرافی 50000 :1 منطقه، محدوده کاربری‌های مختلف با بازدید صحرایی تعیین و روی نقشه منتقل گردید. سپس، در هر منطقه گیاهان جمع‌آوری و موقعیت مکان‌های نمونه‌برداری با دستگاه GPS ثبت شد. همزمان با جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی، یاداشت‌های مربوط به وضعیت بوم‌شناختی و شکل زیستی هر یک از گونه‌های گیاهی به صورت مستقیم روی زمین انجام گرفت. نمونه‌های جمع‌آوری شده به هرباریوم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان منتقل، پرس و خشک شدند. نمونه‌های هرباریومی آماده شده با مراجعه به منابع: فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2010)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1988)، فلور ایران (Assadi et al., 1988-2010)، فلور رنگی ایران (Ghahraman, 1978-2003)، گون‌های ایران (Maassoumi, 1986-2005)، رُستنی‌های ایران (Mobayen, 1980-1996) و فرهنگ نام‌های گیاهان ایران (Mozaffarian, 1998) شناسایی شدند. اختصار اسامی مؤلفان گونه‌ها با نمایه بین‌المللی نام‌های گیاهی (IPNI, 2013) یکسان‌سازی شد.

 

 

شکل 1- منحنی آمبروترمیک ایستگاه لردگان در نزدیکی منطقه هلن در یک دوره 15 ساله (1995-2010)

 

شکل زیستی گیاهان بر اساس تقسیم‌بندی Raunkiaer (1934) تعیین گردید. پراکنش جغرافیایی یا کورولوژی گیاهان منطقه، با استفاده از فلور و منابعی که در قبل ذکر شد و همچنین فلورهای عراق (Townsend and Guest, 1966-1985) و فلسطین (Zohary and Feindbrun-Dothan, 1966-1986). تعیین گردید. سپس پراکنش جغرافیایی گونه‌ها با توجه به مناطق انتشار آنها و بر اساس تلفیقی از تقسیم‌بندی‌های جغرافیایی رویش‌های ایران توسط Zohary (1973) و Takhtajan (1986) تشخیص داده شد. برای بررسی طبقات حفاظتی گونه‌های گیاهی منطقه از معیارهای IUCN (1981) و کتاب Red Data Book of Iran (Jalili and Jamzad, 1999) استفاده شد. گونه‌های گیاهی منطقه از لحاظ طبقات حفاظتی به گونه‌های در خطر انقراض (endangered)، گونه‌های آسیب‌پذیر (vulnerable)، گونه‌های با خطر کمتر (lower risk) و گونه‌های دارای کمبود داده (data deficient) تقسیم‌بندی شدند.

 

نتایج

بر اساس بررسی‌های انجام شده در منطقه هلن، تعداد 392 گونه گیاهی متعلق به 267 جنس و 67 تیره شناسایی گردید. از این تعداد، 50 گونه گیاهی از 39 جنس آن متعلق به 6 تیره تک‌لپه‌ای و بقیه گیاهان دولپه‌ای بودند (پیوست 1). تیره‌های Compositae، Labiatae، Papilionaceae و Gramineae به ترتیب با 60، 37، 34 و 31 جنس بیشترین تعداد جنس را در بین تیره‌های گیاهی به خود اختصاص داده‌اند (شکل 2).

شکل‌های زیستی: از 392 گونه شناسایی شده در منطقه هلن، 96/22 درصد تروفیت، 03/14 درصد کریپتوفیت، 44/9 درصد فانروفیت، 93/8 درصد کامه‌فیت، 88/43 درصد همی‌کریپتوفیت و 77/0 درصد گیاهان انگلی بوده است (شکل 3).

شکل‌های زیستی یا شکل‌های رویشی: از 392 گونه شناسایی شده در منطقه هلن، 203 گونه فورب چندساله (79/51 درصد گونه‌ها)، 79 گونه فورب یک‌ساله (15/20 درصد گونه‌ها)، 35 گونه درخت و درختچه (44/9 درصد گونه‌ها)، 35 گونه گیاه بوته‌ای (93/8 درصد گونه‌ها)، 20 گونه گراس چند ساله (10/5 درصد گونه‌ها)، 11 گونه گراس یک‌ساله (81/2 درصد گونه‌ها)، 4 گونه شبه گراس (02/1 درصد گونه‌ها) و 3 گونه گیاه انگلی (77/0 درصد گونه‌ها) بوده است (شکل 4).

پراکنش جغرافیایی: از میان 392 گونه ذکر شده برای منطقه هلن، تعداد 254 گونه آن (80/64 درصد) از عناصر ایرانی-تورانی، 36 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/مدیترانه‌ای (18/9 درصد)، 32 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری (16/8 درصد)، 24 گونه پراکنش چند منطقه‌ای (12/6 درصد)، 21 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی و مدیترانه‌ای (36/5 درصد)، 13 گونه پراکنش جهان‌وطن (32/3 درصد)، 8 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی و صحرا-سندی (04/2 درصد) و 4 گونه عناصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/صحرا-سندی (02/1 درصد) بوده است (شکل 5).

گونه‌های بوم‌زاد: با توجه به بررسی‌های انجام شده، از بین عناصر ایرانی-تورانی موجود در منطقه تعداد 56 گونه از آنها، بوم‌زاد (انحصاری) ایران بودند. که برخی مانند: Cousinia bachtiarica، Dionysia caespitosa و Satureja bachtiarica بوم‌زاد منطقه بختیاری و اصفهان هستند. از تعداد 392 گونه گیاهی موجود در منطقه، 70 گونه در خطر تهدید هستند (پیوست 1). نکته مهم این است که کلیه گونه‌های در حال انقراض متعلق به منطقه ایرانی-تورانی هستند. از 70 گونه فوق، 55 گونه در طبقه کمتر در خطر (lower risk)، 3 گونه در طبقه آسیب‌پذیر (vulnerable)،
3 گونه در طبقه در معرض خطر (endanger) و 9 گونه اطلاعات درباره آنها ناکافی است (data deficient). مطابق شکل 6 تیره‌های Compositae، Papilonaceae و Labiatae بیشترین تعداد گونه‌های در خطر انقراض و بوم‌زاد را دارند.

 

 

 

شکل 2- فراوانی تعداد جنس و گونه در تیره‌های گیاهی مهم در منطقه هلن

 

شکل 3- درصد شکل زیستی گونه‌های گیاهی منطقه هلن بر اساس روش Raunkiaer (1934)

 

 

شکل رویشی

 

شکل 4- درصد شکل رویشی گونه‌های گیاهی در منطقه هلن

 

 

شکل 5- درصد گونه‌های جمع‌آوری شده منطقه هلن از نظر پراکنش جهانی

 

شکل 6- تعداد گونه‌های در حال انقراض و بوم‌زاد در تیره‌های گیاهی مهم منطقه هلن

 


بحث و نتیجه‌گیری

منطقه حفاظت ‌شده هلن با 40231 هکتار وسعت (از نظر مساحت پس از سبزکوه دومین منطقه حفاظت شده در استان چهار محال ‌و‌ بختیاری)، تنها منطقه حفاظت ‌شده جنگلی است که 30‌ هزار هکتار آن پوشیده از جنگل عمدتاً از نوع بلوط غرب (Quercus brantii) است. تراکم پوشش گیاهی و درختان جنگلی در این منطقه تا سه دهه پیش بسیار بالا بود، اما اینک بر اثر چرای دام، قطع جنگل، کشت زیر اشکوب، اسکان و توسعه روستاها و اجرای طرح‌های ملی نظیر: عبور خط لوله نفت، آب آشامیدنی روستاها، خطوط انتقال برق و احداث دکل‌های مخابرات بخش‌هایی از جنگل در معرض تُنُک شدن و نابودی قرار دارد.

وجود 392 گونه شناسایی شده متعلق به 67 تیره و 267 جنس در منطقه هلن با چیرگی تیره‌های Compositae، Papilionaceae، Labiatae، Cruciferae، Graminegae و Umbelliferae که بیشتر عناصر گیاهی تشکیل دهنده آنها دارای شکل‌های رویشی همی‌کریپتوفیت و تروفیت با پراکنش جغرافیایی ایرانی-تورانی است، بیانگر غنای گونه‌ای نسبتاً بالای آن است. این منطقه جزیی از رشته کوه‌های زاگرس است که با توجه به شرایط رویش در زاگرس نظیر: بارندگی نسبتاً بالا، وجود کوهستان‌های مرتفع و تنوع زیستگاهی از تنوع فلوریستیک بالایی نسبت به سطح کشور برخوردار است اما تعداد گونه‌های گیاهی موجود در این منطقه با 40231 هکتار وسعت در مقایسه با گزارش‌های دیگر در مناطق حفاظت شده مجاور و مشابه کمتر بود. برای نمونه، Shirmardi و همکاران (2011) در منطقه کرسنک با 700 هکتار وسعت 275 گونه و Shahrokhi (2005) در کوه کلار با 50000 هکتار وسعت 600 گونه را گزارش کرده‌اند. از جمله علت‌های کاهش تنوع و غنای گونه‌ای منطقه نسبت به سایر مناطق حفاظت شده استان، می‌توان به وجود ۳۱ روستا در پیرامون و داخل منطقه اشاره کرد که جمعیتی بالغ بر ۱۲۸۶۹ نفر دارند. حضور ۳۱ روستا در حاشیه و داخل منطقه و تأمین نیازها و خواسته‌های اولیه‌شان از جمله تأمین غذا از طریق کشت زیر اشکوب، قطع جنگل به منظور افزایش زمین‌های کشاورزی، افزایش دام که عمدتاً به صورت گله‌های بز است، شخم و شیار در جهت شیب، سرشاخه‌زنی به منظور تأمین علوفه و سوخت، بوته‌کنی، تأمین مسکن و ... مشکلات عدیده‌ای را در منطقه به دنبال داشته که باعث از بین رفتن بسیاری از گونه‌های گیاهی در منطقه شده است. از سوی دیگر، 30 هزار هکتار از وسعت منطقه را جنگل‌های بلوط تشکیل داده است که عمدتاً تخریب‌یافته هستند و در زیر اشکوب آنها فقط گونه‌های گیاهی یک‌ساله رشد و نمو دارد و همچنین نزدیک به 3200 هکتار از وسعت منطقه را اراضی صخره‌ای صعب‌العبور پوشانده است که دسترسی به آنها غیر ممکن است.

وفور گیاهان تیره‌ Compositae (38 جنس و 60 گونه) را می‌توان به ویژگی‌های مورفولوژیک، آناتومی و فیزیولوژیک ویژه این تیره دانست.راهکارهای دفاعی گیاه نظیر: وجود خار و تیغ، وجود ترکیبات ثانویه و چرای شدید را می‌توان از جمله عللی دانست که گونه‌های این تیره به وفور در منطقه دیده می‌شوند. پژوهش‌های انجام شده در رویشگاه‌های زاگرس در استان‌های کردستان، خوزستان و اصفهان نشان‌دهنده غالبیت تیره‌ Compositae است (Sanandaji and Mozaffarian, 2010؛ Taghipour et al., 2012؛ (Khajeddin and Yeganeh, 2010. در این منطقه اشکال بوته‎ای خاردار و بالشتک‌مانند همچون جنس‌های Astragalus، Acantholimon، Onobrychis و Acanthophyllum گونه‎های پایا و چندساله‌ منطقه را تشکیل می‌دهند. از جمله گندمیان چندساله که در منطقه‌ هلن به چشم می‌خورند می‌توان به انواع جنس‌های Agropyron sp. و گونه‌های Bromus tomentellus، Poa bulbosa، Hordeum bulbosum، Melica persicaو دیگر گندمیانی که نشان‎دهنده شرایط معتدل و مرتفع سرد در منطقه است، اشاره نمود Zohary, 1973)؛ Fielder and Ahouse, 1992). از جمله گونه‌های با ارزش مرتعی در منطقه مطالعه شده می‌توان به Agropyron intermedium، Agropyum repens، Bromus tomentellus، Dactylis glomerata و Stipa hohenackeriana، انواع گونه‌های جنس‌ Astragalus، انواع یونجه‌های یک‌ساله‌ خوش‌خوراک و بسیاری دیگر از گونه‌های خوش‌خوراک منطقه اشاره نمود که با مدیریت صحیح می‌توان به پتانسیل بالای منطقه دست یافت.

بررسی طیف زیستی و چیرگی شکل‌های زیستی همی‌کریپتوفیت و تروفیت (در مجموع 67 درصد) در منطقه نشانگر فلور خاص مناطق کوهستانی مرکزی ایران است. در حدود 23 درصد از گیاهان منطقه متعلق به شکل زیستی تروفیت‌ها است که دوره زندگی خود را در فاصله زمانی شرایط مرطوب حاکم بر منطقه (اواسط اسفند تا اوایل خرداد ماه) می‌گذرانند. بنابراین، در فصول خشک منطقه فقط بقایای این گیاهان در لابلای پوشش گیاهی منطقه دیده می‌شود. فراوانی گونه‌های گیاهی یک‌ساله در ترکیب پوشش گیاهی و وجود میکروتراس‌های بسیار زیاد در منطقه، نشان دهنده تخریب اکوسیستم منطقه است. از آنجا که در محدوده منطقه هلن روستاهای متعددی وجود دارد، شخم و تبدیل اراضی مرتعی به اراضی کشاورزی و رهاسازی آنها پس از چند سال کشت، چرای زودرس و بیش از حد دام در مراتع حریم روستاها و خشکسالی‌های اخیر را می‌توان از عوامل اصلی وفور گیاهان یک‌ساله و مهاجم در منطقه عنوان کرد (Solinska et al., 1997). نتایج مطالعات Sanandaji و Mozaffarian (2010) در منطقه سارال استان کردستان و Taghipour و همکاران (2012) در منطقه رود زرد خوزستان در مورد چیرگی همی‌کریپتوفیت‌ها و تروفیت‌ها در رویشگاه‌های زاگرسی با نتایج مطالعه حاضر هماهنگی دارد.

Asri (1998) معتقد است که پراکنش جغرافیایی مجموعه گونه‌های گیاهی یک منطقه، بازتاب تأثیرپذیری از ناحیه یا نواحی رویشی مختلف است. با توجه به تقسیمات نواحی رویشی ایران توسط Zohary (1963 و 1973) و Takhtajan (1986)، این منطقه در ناحیه ایرانی-تورانی قرار دارد. همچنین، پراکنش جغرافیایی حدود 65 درصد از عناصر ایرانی-تورانی در منطقه هلن نیز این مطلب را تأیید می کند. ویژگی بارز منطقه ایرانی-تورانی در وجود جنس‌های Acantholimon، Astragalus و Cousinia است که این جنس‌ها در این منطقه رویش فراوانی دارند. حضور گونه‌های متعددی از جنس‌های مذکور به همراه گونه‌های مختلف از جنس‌های Acanthophyllum، Allium، Centaurea، Nepeta و Stachys نشان از تسلط رویش‌های ایرانی-تورانی در منطقه دارد
Hedge and Wendelbo, 1978)؛ (Heshmati, 2007. در فلور کوهستانی کشورهای همجوار مانند ترکیه، پاکستان و افغانستان شکل‌های رویشی تروفیت و همی‌کریپتوفیت از بیشترین درصد برخوردارند و عناصر فیتوژئوگرافی ایرانی-تورانی نیز درصد زیادی را به خود اختصاص می‌دهند که این موضوع نشان دهنده شرایط یکنواخت حاکم بر پوشش گیاهی کوهستان‌های منطقه ایرانی-تورانی است Vural, 2005)؛ Wazir et al., 2008). در میان کشورهای خاور میانه، فلور ایران از لحاظ تعداد و درصد گونه‌های بوم‌زاد، از غنی‌ترین‌ها به شمار می‌رود، به طوری که حدود 22 تا 24 درصد گونه‌های فلور ایران، انحصاری محسوب می‌شوند
(Jalili and Jamzad, 1999). شناسایی تعداد 55 گونه بوم‌زاد ایران از 18 تیره گیاهی در منطقه هلن با توجه به وسعت کم منطقه مطالعه شده، گویای غنای گونه‌ای نسبتاً بالای آن است. از سوی دیگر، در منطقه هلن 70 گونه در خطر تهدید وجود دارد که هر روز به علت شدت تخریب توسط انسان و دام بیشتر در معرض خطر انقراض قرار می‌گیرند. تعداد گونه‌های در معرض خطر این منطقه از تعداد گونه‌های در معرض خطر مناطق شکار ممنوع حنا، کلاه قاضی، موته و قمیشلو استان اصفهان که حدود 54 گونه، توسط Aryavand (2001) تهیه شده، بیشتر است. این امر نشان می‌دهد که در منطقه هلن به علت عدم حفاظت کافی میزان تخریب گونه‌ها بیشتر است. از 70 گونه در خطر انقراض منطقه، 55 گونه در طبقه کم‌تر در خطر (LR)، 3 گونه Astragalus caryolobus، Teucrium scordium و Ziziphora clinopodioides در طبقه آسیب‌پذیر (VU)، 3 گونه Allium hirtifolium، Myrtus communis و Zeravschanica membranacea در طبقه در معرض خطر (EN) و 9 گونه اطلاعات درباره آنها ناکافی است (DD). بیشترین تعداد گونه در خطر انقراض در منطقه به ترتیب متعلق به تیره‌های Compositae، Papilionaceae، Labiatae، Umbelliferae و Cruciferae است. از گونه‌های در خطر انقراض دیگر می‌توان به Cicer spiroceras،Satureja bachtiarica،Stachys acerosaو Tanacetum dumosum اشاره نمود. در مطالعه حاضر، بیشتر گونه‌های آسیب‌پذیر جزو گونه‌های چندساله علفی هستند که با مطالعات Jalili و Jamzad (1999) مطابقت دارد. آنها بیان کردند که 83 درصد از گونه‌های آسیب‌پذیر و 71 درصد از گونه‌های در معرض خطر انقراض کشور ایران گونه‌های علفی چند ساله هستند.

نسبت گونه به جنس معیاری برای معرفی نمو گونه‌ای است. این معیار از تقسیم تعداد گونه به تعداد جنس در هر منطقه به دست می‌آید و میزان بالای آن نشان دهنده تنوعی جدید و میزان پایین آن بیانگر آن است که تنوع در زمان بسیار طولانی پدیدار شده است (Solinska et al., 1997). نسبت گونه به جنس برای منطقه هلن برابر با 5/1 است. این نسبت برای منطقه فریدون‌شهر (Nekokho, 2008)، منطقه ونک سمیرم (Parishani, 2005) و منطقه چادگان (Yousofi et al., 2011) به ترتیب برابر با 6/1، 8/1 و 9/1 است. این مقایسه نشان می‌دهد که نسبت گونه به جنس در کلیه مناطق مقایسه شده، با وجود تفاوت در وسعت منطقه بررسی شده به یکدیگر نزدیک است. پایین بودن این نسبت در منطقه هلن بر اساس نظر Solinska و همکاران (1997) مؤید آن است که تنوع در زمان بسیار طولانی پایدار شده است.

 

سپاسگزاری

پژوهش حاضر حاصل انجام طرح مطالعاتی منطقه حفاظت شده هلن است. نگارندگان مقاله از مسؤولان اداره کل محیط زیست و مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری به خاطر حمایت مالی این طرح نهایت کمال تشکر و قدردانی را دارند.

 

Abbasi, Sh., Afsharzadeh, S. and Mohajeri, A. (2012) Study of flora, life forms and chorotypes of plant elements in pastural region of Yahya Abad (Natanz). Iranian Journal of Plant Biology 4(11): 1-12 (in Persian).

Abdi, M. and Afsharzadeh, S. (2012) Floristic study of the Badrud north region, Isfahan province. Iranian Journal of Plant Biology 4(13): 1-12 (in Persian).

Abolpoor, R. (2003) Floristic study of Gardaneh Rokh area in Chaharmahal and Bakhtiari province. MSc thesis, University of Isfahan, Isfahan, Iran (in Persian).

Aryavand, A. (2001) Introduction of medicinal, aromatic, pastural and rare vascular plants of the protected areas including Kolah-Ghazi, Mouteh and Ghamishlou (Isfahan province). Pajouhesh and Sazandegi 50: 17-25 (in Persian).

Asri, Y. (1998) Vegetation of the Orumieh lake salt marshes. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, Iran (in Persian).

Assadi, M., Maassoumi, A. A., Khatamsaz, M. and Mozaffarian, V. (Eds.) (1988-2010) Flora of Iran. vols. 1-51. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran (in Persian).

Azarnivand, H. and Zare Chahouki, M. A. (2010) Rangeland Ecology. Tehran University Press, Tehran (in Persian).

Darvishnia, H., Dehghani Kazemi, M., Forghani, A. and Kavyani fard, A. (2012) Study and introducing of flora of the protected area of Manesht and Qalarang in Ilam province. Taxonomy and Biosystematics 4(11): 47-60 (in Persian).

Davis, P. H. (Ed.) (1965-1988) Flora of Turkey. vols. 1-10. Edinburgh University Press, Edinburgh.

Dolatkhahi, M., Asri, Y. and Dolatkhahi, A. (2011) Floristic study of Arjan-Parishan protected area in Fars province. Taxonomy and Biosystematics 3(9): 31-46 (in Persian).

Fiedler, P. L. and Ahouse, J. J. (1992) Hierarchies of cause: toward an understanding of rarity in vascular plant species. In: Conservation biology, the theory and practice of nature conservation, preservation and management (Eds. Fielder, P. L. and Jain, S. K.) 23-47. Chapman and Hall Inc. New York.

Ghahraman, A. (1978-2003) Colorful flora of Iran. vols: 1-20. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran (in Persian).

Ghollassi Moud, Sh., Jalili, B. and Bakhshi Khaniki, G. R. (2006) Introducing flora and life forms of plants in west of Birjand. Pajouhesh and Sazandegi 73: 65-73 (in Persian).

Hedge, I. C. and Wendelbo, P. (1978) Patterns of distribution and endemism in Iran. Notes from the Royal Botanic Garden, Edinburgh 38: 441-464.

Heshmati, G. A. (2007) Vegetation characteristics of four ecological zones of Iran. International Journal of Plant Production 2: 215-224.

IPNI (2013) The International Plant Names Index. Retrieved from http://www.ipni.org. On: 25 November 2013.

IUCN (1981) How to use the IUCN red data book categories? Threatened Plants Committee Secretariat, IUCN, Kew.

Jalili, A. and Jamzad, Z. (1999) Red data book of Iran, a preliminary survey of endemic, rare and endangered plant species in Iran. Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran.

Khajeddin, S. J. and Yeganeh, H. (2010) Flora within no-hunting zone of Hanna (Isfahan province). Taxonomy and Biosystematics 1(2): 73-90 (in Persian).

Maassoumi, A. A. (1986-2005) The genus Astragalus in Iran. vols:1-5. Research Institute of Forest and Rangelands, Tehran, Iran (in Persian).

Maymandinejad, M. J. (1969) Ecology of soil live coverage. Tehran University Press, Tehran (in Persian).

Mobayen, S. (1980-1996) Flora of Iran: vascular plants. vols. 1-4. Tehran University Press, Tehran (in Persian).

Mozaffarian, V. (1998) A dictionary of Iranian plant names. Farhang Moasser Press, Tehran (in Persian).

Nekokho, M. (2008) Floristic study of Feraydoonshahr region in Isfahan province. MSc thesis, Payame Noor University, Najafabad, Iran (in Persian).

Parishani, M. R. (2005) Flora of Vanak region of Semirom (Isfahan province). Pajouhesh and Sazandegi 68: 84-103 (in Persian).

Raeisian, R. (2000) Final report national plan of data collection and analysis to provide identification of watersheds in Chaharmahal and Bakhtiari. vol 1, Livestock and Natural Resources Research Center of Chaharmahal and Bakhtiari Province, Shahrekord (in Persian).

Raunkiaer, C. (1934) The life forms of plants and statistical plant geography. Clarendon Press, Oxford.

Rechinger, K. H. (Ed) (1963-2010) Flora Iranica. vols. 1-178. Akademische Druck- U Verlagsanstalt, Graz.

Sanandaji, S. and Mozaffarian, V. (2010) Studies of flora in Saral area: Kurdistan-Iran. Taxonomy and Biosystematics 4(3): 59-84 (in Persian).

Shahrokhi, A. (2005) Floristic study of Kallar mountain in Chaharmahal and Bakhtiari province. MSc thesis, Urmia University, Urmia, Iran (in Persian).

Shirmardi, H., Fayaz, M., Farahpour, M. and Mozaffarian, V. (2011) Conservation value of the flora of Karsanak area in Chaharmahal and Bakhtiari province. Iranian Journal of Forest and Range Protection Research (Issue 2) 9(2): 124-136.

Solinska, G. B., Namura, O. A. and Symonides, E. (1997) Long term dynamics of a relict forest in an urban area. Floristica et Geobotanica 42(2): 423-479.

Taghipour, Sh., Hassanzadeh, M. and Hosseini Sarghein, S. (2012) Introduction of the flora, life form and chorology of the Alla region and Rudzard in Khuzestan province. Taxonomy and Biosystematics 9(3): 15-30 (in Persian).

Takhtajan, A. (1986) Floristic regions of the world. University of California Press, California.

Townsend, C. C. and Guest, E. (1966-1985) Flora of Iraq. vols. 1-9. Ministry of Agriculture and Agrarian Reform, Baghdad.

Vural, C. (2005) The glora of Erciyes DaÛÝ (Kayseri, Turkey). Turkish Journal of Botany 29: 185-236.

Wazir, S. M., Dasti, A. A., Saima, S., Shah, J. and Hussain, F. (2008) multivariate analysis of vegetation of Chapursan valley: an alpine meadow in Pakistan. Pakistan Journal of Botany 40(2): 615-626.

Yousofi, M., Safari, R. and Nowroozi, M. (2011) An investigation of the flora of the Chadegan region in Isfahan province. Iranian Journal of Plant Biology 3(9): 75-96 (in Persian).

Zohary, M. (1963) On the geobotanical structure of Iran. Bulletin of the Research Council of Israel 11D, supplement: 1-113.

Zohary, M. (1973) Geobotanical foundations of the Middle East. vols. 1-2. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart and Swets, Amsterdam.

Zohary, M. and Feindbrun-Dothan, N. (1966-1986) Flora Palaestina. vols. 1-4. The Jerusalem Academic Press, Israel.

 

پیوست 1- فهرست گونه‌های گیاهی، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی در منطقه قیصری. اشکال زیستی: Ph: فانروفایت‌ها، Ch: کامه‌فیت‌ها، He: همی‌کریپتوفیت‌ها، Cr: کریپتوفیت‌ها، Th: تروفیت‌ها، Par: گیاهان انگلی. پراکنش جغرافیایی: IT: ایرانی-تورانی، IT-SS: عنصر مشترک ایرانی-تورانی/صحرا-سندی، IT-ES: عنصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری، IT-ES-M: عنصر مشترک ایرانی-تورانی/اروپا-سیبری/مدیترانه‌ای، IT-M: عنصر مشترک ایرانی-تورانی/مدیترانه‌ای، PL: چند منطقه‌ای، Cosm: جهان‌وطنی. وضعیت گونه‌ها: END: بوم‌زاد یا انحصاری ایران، EN: در معرض خطر، VU: آسیب‌پذیر، LR: کمتر در خطر، DD: اطلاعات ناکافی.

وضعیت

پراکنش جغرافیایی

شکل رویشی

نام تاکسون

 

 

 

Aceraceae

LR

IT

Ph

Acer monspessulanum L.

 

 

 

Adianthaceae

-

Cosm

Cr

Adiantum capillus-veneris L.

 

 

 

Amaranthaceae

-

PL

Th

Amaranthus albus L.

-

IT-ES

Th

Amaranthus retroflexus L.

 

 

 

Amaryllidaceae

-

IT-ES

Cr

Ixiolirion tataricum (Pall.) Herb. & Ttaub.

 

 

 

Anacardiaceae

-

IT

Ph

Pistacia atlantica Desf. subsp. mutica

-

IT

Ph

Pistacia khinjuk Stocks.

 

 

 

Araceae

-

IT-ES

Cr

Arum conophalloides Kotschy ex Schott.

 

 

 

Aristolochiaceae

-

IT

Th

Aristolochia bottae Jaub. & Spach.

 

 

 

Asclepiadaceae

-

IT-M

Ch

Marsdenia erecta R. Br.

 

 

 

Aspleniaceae

-

IT-ES

Cr

Ceterach officinarum DC.

 

 

 

Boraginaceae

-

IT-ES

He

Anchusa italica Retz.

-

IT-ES

He

Anchusa strigosa]Soland.[

-

IT-ES

He

Arnebia euchroma I. M. Johnst.

-

IT

He

Heliotropium europaeum L.

-

PL

Th

Lappula microcarpa Gürke.

-

IT

Th

Lithospermum arvense L.

-

IT-ES

He

Nonea persica Boiss.

-

IT

He

Onosma bulbotricha DC.

-

IT

He

Onosma sericea Willd.

-

IT

He

Rindera lanata Bunge.

-

IT

He

Solenanthus circinatus Ledeb.

LR

IT

Th

Trichodesma aucheri DC.

 

 

 

Campanulaceae

END

IT

He

Asyneuma multicaule (Boiss.) Rech.f. & Schiman- Czeika.

LR

IT

He

Campanula humillima A. DC.

-

IT

He

Campanula incanescens Boiss.

-

IT

He

Mindium laevigatum (Vent.) Rech.f. & Schiman- Czeika.

 

 

 

Capparidaceae

-

IT-M

Ch

Capparis parviflora Boiss.

-

IT-ES-M

Ch

Capparis spinosa L.

-

IT-M

Th

Cleome iberica DC.

 

 

 

Caprifoliaceae

-

IT-M

Ph

Lonicera nummulariifolia Jaub. & Spach.

 

 

 

Caryophyllaceae

-

IT

Ch

Acanthophyllum microcephallum Boiss.

-

IT

Ch

Arenaria insignis Litv.

LR-END

IT

He

Arenaria persica Boiss.

-

IT

Th

Cerastium dichotomum L.

-

IT

Th

Cerastium inflatum Link ex Sweet.

END

IT

He

Dianthus orientalis Adams subsp. orientalis.

-

IT

He

Gypsophila bicolor Grossh.

-

IT

He

Mesostemma kotschyanum (Fenzl) Vved.

-

IT

Th

Minuartia meyeri Bornm.

-

IT

He

Paronychia kurdica Boiss. var. kurdica.

-

IT

Th

Scleranthus orientalis Rössler.

-

IT

He

Silene ampullata

-

IT

He

Silene chlorifolia Sm.

-

IT-ES-M

Th

Silene conoidea L.

-

IT

He

Silene longipetala Vent.

LR

IT

He

Silene persica Boiss.

-

IT

Ch

Silene spergulifolia M. Bieb.

-

IT

He

Telephium oligospermum Steud. ex Boiss.

-

IT-ES

Th

Vaccaria pyramidata Medik.

 

 

 

Chenopodiaceae

-

IT-ES

He

Atriplex leucoclada Boiss.

-

IT-ES

Th

Ceratocarpus arenarius L.

-

Cosm

Th

Chenopodium album L.

-

IT-M

Th

Chenopodium botrys L.

-

IT

Th

Chenopodium foliosum Asch.

-

IT

Ch

Eurotia ceratoides C. A. Mey.

-

IT

He

Kochia prostrata (L.) Schrad.

-

IT

Th

Noaea minuta Boiss. & Balansa.

-

IT-M

Ch

Noaea mucronata Asch. & Schweinf.

-

IT

He

Salsola canescens Boiss.

-

PL

Th

Salsola kali L.

 

 

 

Compositae

-

IT

He

Achillea tenuifolia Lam.

-

IT-ES

He

Achillea wilhelmsii K.Koch.

-

IT

Th

Anthemis odontostephana Boiss.

-

IT

He

Artemisia aucheri Boiss.

-

IT

He

Artemisia haussknechtii Boiss.

-

IT-M

He

Carduus pycnocephalus L.

-

IT

Th

Carthamus lanatus L.

-

IT

Th

Carthamus oxyacantha M. Bieb.

-

IT

He

Centaurea behen L.

-

IT-SS

Th

Centaurea bruguierana Hand.- Mazz.

-

IT

Th

Centaurea depressa M. Bieb.

-

IT-ES

He

Centaurea iberica Trevir. ex Spreng.

LR-END

IT

He

Centaurea luristanica Rech. f.

DD-END

IT

He

Centaurea pterocaula Trautv.

-

IT-SS

He

Centaurea solstitialis L.

-

IT

He

Centaurea virgata Lam.

-

IT

Th

Chardinia orientalis (L.) Kuntze.

-

PL

He

Cichorium intybus L.

-

PL

Cr

Cirsium arvense (L.) Scop.

-

IT

He

Cirsium bracteosum DC.

-

IT

He

Cirsium congestum Fisch. & C.A.Mey. ex DC.

-

IT

He

Cirsium spectabile DC.

DD-END

IT

He

Cousinia bachtiarica Boiss. & Hausskn.

LR-END

IT

He

Cousinia calcitrapa Boiss.

LR-END

IT

He

Cousinia calocephala Jaub. & Sspach

LR

IT

He

Cousinia cylindracea Boiss.

-

IT-ES

Th

Crepis foetida L.

-

IT-ES

Th

Crepis sancta (L.) Babc.

-

IT-M

Th

Crupina crupinastrum Vis.

-

IT

Th

Echinops leiopolyceras Bornm.

DD

IT

He

Echinops macrophyllus Boiss & Hausskn.

-

IT

Th

Garhadiolus angulosus Jaub. & Spach.

-

IT-ES-M

He

Gundelia tournefortii L.

LR-END

IT

He

Helichrysum artemisioides Boiss & Hausskn.

LR-END

IT

He

Helichrysum oligocephalum DC.

LR-END

IT

He

Hertia angustifolia Kuntze.

LR

IT

He

Jurinea eriobasis DC.

-

IT-SS

Th

Koelpinia linearis Pall.

-

IT-ES-M

He

Lactuca serriolai L.

-

IT

Th

Lasiopogon muscoides DC.

-

IT

He

Onopordon leptolepis DC.

-

IT

He

Outreya carduiformis Jaub. & Spach.

LR-END

IT

He

Pentanema pulicariiforme Jaub. & Spach.

-

IT

He

Phagnalon nitidum Fresen.

-

IT

Th

Picnomon acarna (L.) Cass.

-

IT

He

Picris strigosa M. Bieb. subsp. strigosa.

-

IT

Ch

Scariola orientalis (Boiss) Sojak.

-

IT

He

Scorzonera ramosissima DC.

-

IT

He

Serratula latifolia Boiss.

-

IT

Cr

Steptorhamphus tuberosus (L.) Grossh.

DD-END

IT

Ch

Tanacetum dumosum Boiss.

LR

PL

He

Tanacetum parthenium Sch. Bip.

LR

IT

He

Tanacetum polycephalum Sch. Bip.

-

IT

He

Taraxacum montanum DC.

-

IT-M

He

Taraxacum syriacum Boiss.

-

IT

He

Tragopogon longirostris Bischoff ex Sch.Bip.

-

IT

He

Tripleurospermum disciforme Sch.Bip.

-

IT

He

Varthemia persica DC.

-

IT-ES-M

Th

Xanthium strumarium L.

-

IT

Th

Xeranthemum annuum L.

 

 

 

Convolvulaceae

-

PL

He

Convolvulus arvensis L.

-

IT

Ch

Convolvulus leiocalycinus Boiss.

-

IT

He

Convolvulus reticulatus Choisy.

 

 

 

Crassulaceae

LR-END

IT

He

Rosularia elymaitica A. Berger.

-

IT-ES

Th

Sedum hispanicum L.

END

IT

Cr

Umbilicus tropaeolifolius Boiss.

 

 

 

Cruciferae

-

IT

He

Aethionema elongatum Boiss.

END

IT

Th

Alyssum linifolium Stephan ex Willd.

END

IT

Th

Alyssum marginatum Steud.

-

IT-ES

He

Arabis caucasica Willd.

-

IT-ES-M

Th

Arabis nova Vill.

-

IT

He

Aubrieta porviflora Boiss.

-

IT

He

Barbarea plantaginea DC.

-

Cosm

Th

Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.

-

IT-M

Th

Cardaria draba (L.) Desv.

-

IT-SS

Th

Clypeola aspera Turrill.

-

IT

Th

Clypeola microcarpa Boiss.

-

IT

Th

Conringia orientalis (L.) Dumort.

-

PL

Th

Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl.

-

IT

He

Draba aucheri Boiss.

-

IT

Th

Erysimum repandum L.

-

IT

He

Fibigia macrocarpa Boiss.

LR

IT

He

Isatis raphanifolia Boiss.

-

IT

He

Isatis tinctoria L.

LR-END

IT

He

Micrantha multicaulis (Boiss). F.Dvořák.

-

IT

Ch

Moriera spinosa Boiss.

-

IT

Cr

Nasturtium officinale R. Br.

-

IT

Th

Neslia apiculata Fisch. C.A.Mey. & Ave-Lall.

-

IT-M

Th

Robeschia schimperi O.E.Schulz.

-

PL

Th

Thlaspi arvense L.

-

IT-ES-M

Th

Thalaspi perfoliatum L.

 

 

 

Cuscutaceae

-

IT

Par

Cuscuta epithymum L.

 

 

 

Cypraceae

-

IT

Cr

Bolboschoenus affinis Drobow.

-

IT

Cr

Carex stenophylla Wahlenb.

-

IT

Cr

Scripoides holoschoenus (L.) Sojak.

 

 

 

Dipsacaceae

-

IT

Th

Cephalaria dichaetophora Boiss.

-

IT

He

Pterocephalus canus Coult. ex DC.

-

IT

He

Pterocephalus kurdicus Vatke.

 

 

 

Elaeagnaceae

-

IT

Ph

Elaeagnus angustifolia L.

 

 

 

Euphorbiaceae

-

IT-ES-M

Th

Euphorbia azerbadjhanica Bordz.

-

IT

He

Euphorbia Boissieriana (Woronow.) Prokh.

-

IT

He

Euphorbia heteradena Jaub & Spach.

-

IT-M

Th

Euphorbia peplus L.

 

 

 

Fagaceae

-

IT

Ph

Quercus brantii Lindl.

 

 

 

Fumariaceae

-

IT-ES-M

Th

Fumaria asepala Boiss.

 

 

 

Geraniaceae

-

IT

Cr

Biebersteinia multifida DC.

-

IT-ES-M

Th

Erodium cicutarium (L.) L'Her.

-

IT

Cr

Geranium tuberosum L.

 

 

 

Gramineae

-

IT-ES

Th

Aegilops tauschii Coss.

-

IT

He

Agropyron intermedium (Host) P.Beauv.

-

IT -ES

Cr

Agropyron repens (L.) P.Beauv.

-

IT-ES-M

He

Alopecurus apiatus Ovcz.

-

IT

Cr

Arrhenatherum kotschyi Boiss.

-

IT-ES-M

Th

Avena ludoviciana Durieu.

-

IT

Th

Boissiera squarrosa (Sol.) Nevski.

-

PL

He

Bothriochloa ischaemum (L.) Keng.

-

IT -ES

Th

Bromus danthoniae Trin.ex C.A.Mey.

-

PL

Th

Bromus tectorum L.

-

IT

He

Bromus tomentellus Boiss.

-

IT

Cr

Calamagrostis pseudophragmites Asch.

-

IT -ES

Cr

Catabrosa aquatica P.Beauv.

-

Cosm

Cr

Cynodon dactylon (L.) Pers.

-

IT-ES-M

He

Dactylis glomerata L.

-

IT-ES-M

Th

Eremopoa persica(Trin.) Roshev.

-

IT

Th

Heteranthelium piliferum Hochst. ex Jaub. & Spach.

-

IT-ES-M

Cr

Hordeum bulbosum L.

-

IT-ES-M

Th

Hordeum glaucum Steud.

-

IT-ES-M

He

Hordeum violaceum Boiss. & Hohen.

-

Cosm

Th

Hordeum vulgare L.

-

IT-M

He

Melica persica Kunth.

-

IT

Cr

Oryzopsis holciformis Hack.

-

Cosm

Cr

Phragmites australis (Cav) Steud.

-

IT-ES-M

Cr

Poa bulbosa L.

-

IT

Cr

Psathyrostachys fragilis (Boiss.) Nevski.

-

PL

Th

Setaria viridis (L.) P. Beauv.

-

PL

Cr

Sorghum halepense (L.) Pers.

-

IT

He

Stipa hohenackeriana Trin. & Rupr.

-

IT

Th

Taeniatherum crinitum (Schreb.) Nevski.

-

Cosm

Th

Triticum aestivum L.

 

 

 

Hypericaceae

-

IT-ES

He

Hypericum helianthemoides (Spach) Boiss.

-

IT

He

Hypericum scabrum L.

 

 

 

Iridaceae

-

IT

Cr

Gladiolus atroviolaceus Boiss.

 

 

 

Juglandaceae

-

IT-ES-M

Ph

Juglans regia L.

 

 

 

Juncaceae

-

Cosm

Cr

Juncus inflexus L.

 

 

 

Labiatae

LR-END

IT

He

Ajuga austroiranica Rech. f.

LR-END

IT

Ch

Ajuga chamaecistus Ging.ex Benth.

-

IT

He

Eremostachys laevigata Bunge.

-

IT

He

Eremostachys macrophylla Montbret. & Aucher.

-

IT-ES

Ch

Lagochilus aucheri Boiss.

-

IT-M

Th

Lallemantia iberica Fisch. & C.A. Mey.

-

IT-ES-M

Cr

Lamium album L.

-

Cosm

Th

Lamium amplexicaule L.

-

IT

He

Marrubium cuneatum[Soland.]

-

PL

Cr

Mentha longifolia (L.) Huds.

-

IT

He

Nepeta fissa C.A.Mey.

-

IT

He

Nepeta persica Boiss.

-

IT

Th

Nepeta pungens Benth.

LR-END

IT

Th

Nepeta straussii Hausskn. & Bornm.

END

IT

He

Phlomis anisodonta Boiss.

END

IT

He

Phlomis olivieri Benth.

LR-END

IT

He

Phlomis persica Boiss.

-

IT

He

Salvia ceratophyllaL.

-

IT

He

Salvia hydrangea DC.ex Benth.

-

IT

He

Salvia multicaulis Vahl.

-

IT-M

He

Salvia palaestina Benth.

END

IT

He

Salvia reuteriana Boiss.

-

IT

He

Salvia syriaca L.

-

IT-ES-M

He

Salvia virgata Ortega.

LR-END

IT

He

Satureja bachtiarica Bunge.

LR

IT

He

Scutellaria multicaulisBoiss. subsp. multicaulis.

LR-END

IT

Ch

Stachys acerosaBoiss.

END

IT

He

Stachys benthamiana Boiss.

-

IT-ES

Cr

Stachys inflata Benth.

-

IT-ES

Cr

Stachys lavandulifolia Vahl.

LR-END

IT

Cr

Stachys pilifera Benth.

-

IT

He

Stachys spectabilis Choisy ex DC.

-

IT-M

He

Teucrium polium L.

VU

IT

Cr

Teucrium scordium L.

LR-END

IT

Ch

Thymus daenensis Celak. subsp. daenensis.

VU

IT

He

Ziziphora clinopodioides Boiss.

-

IT

Th

Ziziphora tenuior L.

 

 

 

Liliaceae

-

IT

Cr

Allium ampeloprasum L.subsp. iranicum Wendelbo.

-

IT

Cr

Allium atroviolaceum Boiss.

EN-END

IT

Cr

Allium hirtifolium Boiss.

-

IT

Cr

Allium scabriscapum Boiss.

-

IT

Cr

Bellevalia longistyla (Miscz.) Grossh.

-

IT

Cr

Colchicum speciosum Steven.

LR-END

IT

Cr

Colchicum wendelboi K. Perss.

-

IT

Cr

Fritillaria imperialis L.

END

IT

Cr

Fritillaria persica L.

-

IT

Cr

Gagea gageoides (Zucc.) Vved.

-

IT-ES-M

Cr

Muscari neglectum Guss. ex Ten.

-

IT

Cr

Ornithogalum umbellatum L.

-

IT

Cr

Tulipa stylosa Fisch. ex Fisch & C.A.Mey.

 

 

 

Linaceae

LR-END

IT

He

Linum album Kotschy ex Boiss.

 

 

 

Malvaceae

DD-END

IT

He

Alcea koelzii I. Riedl.

-

IT-ES-M

He

Malva neglecta Wallr.

 

 

 

Moraceae

-

IT-ES-M

Ph

Ficus carica L. subsp. carica

-

IT-ES

Ph

Morus nigra L.

 

 

 

Morinaceae

-

IT

He

Morina persica L.

 

 

 

Myrtaceae

-

IT

Ph

Eucalyptus camaldulensis Dehnh.

EN

IT-ES-SS

Ph

Myrtus communis L.

 

 

 

Oleaceae

LR

IT

Ph

Fraxinus rotundifolia Mill.

 

 

 

Onagraceae

-

PL

He

Epilobium hirsutum L.

 

 

 

Orobanchaceae

DD-END

IT

Par

Orobanche schwingenschussi Gilli.

 

 

 

Papaverraceae

-

IT

He

Glaucium oxylobum Boiss. & Buhse.

-

IT-M

Th

Hypecoum pendulum L.

-

IT

Th

Papaver argemone L.

-

IT

Th

Papaver dubium L.

-

IT

He

Papaver fugax Poir.

-

IT

Th

Roemeria refracta DC.

 

 

 

Papilionaceae

-

IT

Ch

Astragalus adscendens Boiss. & Hausskn. ex Boiss.

-

IT

He

A. aegobromus Boiss. & Hohen.

-

IT

Ch

A. ardahalicus Parsa.

LR-END

IT

Ch

A. campylanthus Boiss.

VU-END

IT

He

A. caryolobus Bunge

LR

IT

Ch

A. cephalanthus DC.

LR

IT-SS

Ch

A. fasciculifolius Boiss.

LR

IT

Ch

A. gossypinus Fisch.

-

IT

He

A. hamosus L.

-

IT

Ch

A. microcephalus Willd.

LR

IT

Ch

A. myriacanthus Boiss.

LR-END

IT

Ch

A. murinus Boiss.

-

IT

Ch

A. rhodosemius Boiss. & Hausskn.

LR-END

IT

Ch

A. susianus Boiss.

LR

IT

Ch

A. verus Olivier

LR-END

IT

He

Cicer spiroceras Jaub. & Spach.

-

IT-ES-M

He

Coronilla varia L. subsp. varia

-

IT-SS

Ch

Ebenus stellata Boiss.

LR

IT-ES

Cr

Glycyrrhiza glabra L. var. glabra.

-

IT

Th

Lens culinaris Medik.

-

PL

He

Lotus corniculatus L.

-

PL

He

Medicago lupulina L.

-

IT-ES-M

Th

Medicago minima (L.) Bartal.

-

IT

Th

Medicago radiata L.

-

IT-ES-M

He

Medicago sativa L.

-

IT-ES-M

He

Melilotus officinalis (L.) Lam.

-

IT

Ch

Onobrychis cornuta (L.) Desv.

DD-END

IT

He

Onobrychis gaubae Bornm.

-

IT

He

Ononis spinosa L.

-

IT-ES-M

He

Trifolium pratense L.

-

IT-ES-M

Cr

Trifolium repens L.

LR-END

IT

He

Trigonella elliptica Boiss.

-

IT

Th

Trigonella monantha C. A. Mey.

-

IT

Th

Vicia ervilia Willd.

 

 

 

Plantaginaceae

-

IT-ES

Th

Plantago atrata Hoppe.

-

PL

He

Plantago lanceolata L.

 

 

 

Plumbaginaceae

DD-END

IT

Ch

Acantholimon aspadanum Bunge.

 

 

 

Podophyllaceae

-

IT

Cr

Bongardia chrysogonum Boiss

-

IT-ES

Cr

Leontice leontopetalum L.

 

 

 

Polygonaceae

-

IT

Ch

Atraphaxis spinosa L.

LR-END

IT

He

Polygonum aridum Boiss. & Hausskn. ex Boiss.

-

Cosm

Th

Polygonum aviculare L.

-

IT-ES

Th

Polygonum lapathifolium L.

-

IT

He

Polygonum paronychioides C. A. Mey.

-

IT

He

Polygonum thymifolium Jaub. & Spach.

-

IT

Ch

Pteropyrum aucheri Jaub. &Spach.

-

IT

He

Rheum ribes L.

LR-END

IT

He

Rumex elbrusensis Boiss.

-

IT

He

Rumex ephedroides Bornm.

 

 

 

Primulaceae

LR-END

IT

He

Dionysia caespitosa Boiss.

LR-END

IT

He

Dionysia revoluta Boiss.

 

 

 

Punicaceae

-

IT-ES-SS

Ph

Punica granatumL.

 

 

 

Rafflesiaceae

-

IT

Par

Pilostyles haussknechtii Boiss.

 

 

 

Ranaunculaceae

-

IT

Th

Adonis aestivalis L.

-

IT

Cr

Anemone biflora DC.

-

IT

Cr

Batrachium trichophyllum (Chaix) Bosch.

-

IT-ES-M

Th

Ceratocephalus falcata (L.) Pers.

-

IT

Ph

Clematis ispahanica Boiss.

-

IT

Th

Consolida orientalis (J. Gay) Schrödinger.

LR

IT

Cr

Delphinium tuberosum Aucher ex Boiss.

-

IT

Cr

Ficaria kochii (Ledeb.) Iranshahr & Rech. f.

-

IT-ES-M

Th

Ranunculus arvensis L.

-

IT-M

He

Thalictrum isopyroides C. A. Mey.

 

 

 

Rhamnaceae

LR

IT-ES

Ph

Rhamnus pallasii Fisch. & C.A.Mey.

DD

IT

Ph

Rhamnus cornifolia Boiss. & Hohen.

LR-END

IT

Ph

Rhamnus persica Boiss.

 

 

 

Rosaceae

-

IT-M

Ph

Amygdalus arabica Olivier.

-

PL

Ph

Amygdalus communis L.

LR-END

IT

Ph

Amygdalus haussknechtii C. K. Schneid.ex Bornm.

LR-END

IT

Ph

Amygdalus lycioides Spach.

-

PL

Ph

Armeniaca vulgaris Lam.

-

IT

Ph

Cerasus mahaleb Mill.

-

IT

Ch

Cerasus pseudoprostrata Pojark.

-

IT

Ph

Cotoneaster luristanicus G. Klotz.

-

IT

Ph

Crataegus azarolus L.

END

IT

Ph

Crataegus persica Pojark.

-

PL

Ph

Malus domestica Borkh.

-

IT

Ph

Rosa elymaitica Boiss. & Hausskn. ex Boiss.

-

IT-M

Ch

Rosa orientalis A.Dupont ex DC.

END

IT

Ph

Rubus anatolicus Focke.

-

IT-ES-M

He

Sanguisorba minor Scop.

 

 

 

Rubiaceae

-

IT

He

Asperula glomerata (M. Bieb.) Griseb.

-

IT

He

Asperula molluginoides Rchb.

-

Cosm

Th

Callipeltis cucullaria (L.) DC.

-

IT

He

Crucianella gilanica Trin.

-

PL

He

Galium verum L. subsp. verum

LR

IT

He

Rubia tinctorum L.

 

 

 

Salicaceae

-

IT-ES-SS

Ph

Populus alba L.

-

IT-ES-SS

Ph

Salix alba L.

 

 

 

Santalaceae

-

IT

He

Thesium kotschyanum Boiss

 

 

 

Scrophulariaceae

LR-END

IT

He

Scrophularia crassiuscula Grau.

END

IT

He

Scrophularia nervosa Benth.

-

IT

He

Scrophularia variegata M. Bieb

-

IT-ES

He

Verbascum sinuatum L.

-

Cosm

Cr

Veronica anagallis- aquatica L.

-

IT-M

He

Veronica orientalis Mill.

 

 

 

Solanaceae

-

IT

He

Hyoscyamus reticulates L.

-

Cosm

Th

Solanum nigrum L.

 

 

 

Tamaricaceae

-

PL

Ph

Tamarix ramosissima Ledeb.

 

 

 

Thymelaeaceae

-

IT

Ph

Daphne mucronata Royle.

-

IT

Ph

Daphne oleoides Schreb.

 

 

 

Ulmaceae

-

IT-ES-M

Ph

Celtis caucasica Willd.

 

 

 

Umbelliferae

-

IT

Cr

Bunium cylindricum Drude.

-

IT

He

Bupleurum falcatum L.

-

IT

He

Chaerophyllum macropodum Boiss.

LR-END

IT

He

Echinophora platyloba DC.

-

IT

He

Eryngium billardierei Heldr. ex Boiss.

-

IT-ES-M

He

Falcaria vulgaris Bernh.

-

IT

He

Ferula ovina Boiss.

LR

IT

He

Ferulago angulata Boiss.

-

IT

He

Pimpinella kotschyana Boiss.

-

IT

He

Prangos ferulacea Lindl.

-

IT

He

Smyrniopsis aucheri Boiss.

-

IT

He

Smyrnium cordifolium Boiss.

EN

IT

He

Zeravschanica membranacea (Boiss.) M. Pimen.

 

 

 

Urticaceae

-

IT-ES-M

He

Parietaria judaica L.

 

 

 

Valerianaceae

-

IT

He

Valeriana sisymbriifolia Vahl.

 

 

 

Vitaceae

-

IT-SS

Ph

Ampelopsis vitifolia Planch.

-

IT-SS

Ph

Vitis vinifera L.

 

 

 

Zygophyllaceae

-

PL

He

Peganum harmala L.