دانشگاه اصفهان علوم زیستی گیاهی 3041-9603 10 1 2018 05 22 Variation in the essential oil of Achillea wilhelmsii C. Koch. and A. millefolium L. apical shoots in different developmental stages in Martyrs Valley, West Azerbaijan province: A Case example تغییرات اسانس سرشاخه‌های دو گونة بومادران (Achillea wilhelmsii C. Koch و A. millefolium L.) در مراحل مختلف نموی در درة شهدا استان آذربایجان غربی: مطالعة موردی 17 38 22714 10.22108/ijpb.2018.105469.1038 FA فاطمه نژاد حبیب وش مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران محمدباقر رضایی موسسة تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران Journal Article 2017 08 20 In this research, apical shoots of <em>Achillea wilhelmsii </em>and <em>A. millefolium </em>at three different developmental stages including thevegetative, flowering and fruiting stages from natural habitat, Martyrs Valley, in West Azerbaijan were collected. Essential oil samples were extracted by water - distillation method (Clevenger apparatus) and were analyzed by GC and GC/MS. The results showed that at different harvest times, in addition to yield, quality and quantity of essential oils were also reported to differ. Of the total compounds identified in the essential oil of <em>A. wilhelmsii</em>, 36 and 16 constituents belonged to monoterpenes (69.23 percent) and sesquiterpens (30.76 percent), respectively. So monoterpenes had the highest share in compounds. In the essential oil of <em>A</em>. <em>millefolium</em>, 37 compounds identified as monoterpene (56.92%) and 28 compounds (43.07%) as the sesquiterpene. The most important compounds in the essential oil of <em>A. millefolium</em>, were 1-8 cineole, camphene, borneol and camphor that 1-8 cineole, camphene & borneol and camphor in May, June and July had the highest value, respectively. Among the major constituents of the essential oil of <em>A. wilhelmsii</em>, compounds camphor, camphene, 1-8 cineol, borneol, 3,5 heptadien 2 ol, 2,6 dimethyl and α-pinene were the highest in the vegetative stage. 1-8 cineole, borneol, myrtanol and thujone were the highest in the fruiting stage. α- linalool, ocimenol, borneol, myrtanol and camphor were the highest in the flowering stage. The results showed that quality and quantity of the essential oils vary in different species and phenological stages. As a result, they havedifferent pharmaceutical actions. در پژوهش حاضر، سرشاخه‌های دو گونة بومادران  <em>Achillea wilhelmsii </em>C. Koch.و <em>Achillea. millefolium </em>L. در سه مرحلة مختلف رویشی، گل‌دهی و میوه‌دهی از رویشگاه طبیعی آن، منطقة درة شهدا، در استان آذربایجان غربی جمع‌آوری شدند. اسانس‌ها با دستگاه تقطیر با آب (طرح کلونجر) استخراج و مواد مؤثر اسانس‌ها با کروماتوگراف گازی (GC) و کروماتوگراف گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC/MS) شناسایی شدند. نتایج نشان دادند در زمان‌های مختلف برداشت، علاوه‌بر بازده اسانس، کمیت و کیفیت مواد مؤثر اسانس‌ها نیز متغیر بودند. از همة ترکیبات شناسایی‌شده در اسانس گونة <em>A. wilhelmsii</em>، 36 و 16 ترکیب به‌ترتیب متعلق به مونوترپن‌ها (23/69 درصد) و سزکوئی‌ترپن‌ها (76/30 درصد) بودند؛ بنابراین مونوترپن‌ها بیشترین سهم را داشتند. در اسانس گونة <em>A. millefolium</em> ، 37 ترکیب مونوترپنی (92/56 درصد) و 28 ترکیب سزکوئی‌ترپنی (07/43 درصد) شناسایی شدند. مهم‌ترین ترکیبات در اسانس گونة <em>A. millefolium</em>، شامل کامفور، 1-8 سینئول، کامفن و بورنئول بودند که مقدار 8-1 سینئول در ماه اردیبهشت، کامفن و بورنئول در ماه خرداد و کامفور در ماه تیر بیشترین مقدار بودند. بین ترکیبات اصلی در اسانس <em>A</em>. <em>wilhelmsii</em>، بیشترین مقدار در مرحلة رویشی مربوط به کامفور و کامفن، 1-8 سینئول، بورنئول و 3، 5- هپتا دی ان- 2- ال 2، 6 – دی متیل؛ در مرحلة میوه‌دهی مربوط به 1-8 سینئول، بورنئول، بی سیکلوهپتان -2- متانول 6 و 6 دی متیل (میرتانول) و توجون و در مرحلة گل‌دهی مربوط به آلفا - لینالول، اسیمنول، کامفور، بورنئول و میرتانول بودند. نتایج نشان می‌دهند کمیت و کیفیت مواد مؤثر اسانس در گونه‌ها و زمان‌های مختلف رشدونمو متفاوتند؛ درنتیجه، عملکردهای متفاوت دارویی نیز دارند. https://ijpb.ui.ac.ir/article_22714_1ff606c491213b1af815004ba64222ed.pdf