Authors
Department of Biology, Faculty of Science, University of Isfahan, Isfahan
Abstract
Keywords
کادمیوم یکی از فلزات سنگین دو ظرفیتی است که در طبیعت بیشتر در سنگهای معدنی همراه با روی یافت میشود. این عنصر از طریق فعالیتهای معدن کاوی، استخراج و پردازش سنگهای معدنی روی، آبکاری فلزات، استفاده از سوختهای فسیلی، کودهای فسفاته و حشرهکشها در کشاورزی و از طریق فاضلابهای شهری و صنعتی وارد خاک میشود (Robinson et al., 2000; Kirkham, 2006).
نمکهای کادمیوم به راحتی جذب گیاهان و سبب آسیبهای سلولی و بافتی میشوند(Prasad, 1995; Robinson et al., 2000). کادمیوم عنصری غیر ضروری برای گیاهان است و هیچگونه عملکرد بیولوژیک شناختهشدهای ندارد (Robinson et al., 2000; Clemens, 2001). هنگامی که مقدار کل آن در خاک به 8 میلیگرم بر کیلوگرم برسد، برای گیاهان سمّی است (Robinson et al., 2000).
یکی از روشهای سمّیتزدایی و کاهش مواد سمّی- از جمله فلزات سنگین- در محیطهای آلوده استفاده از از گیاهان بیشانباشتهگر است (Ebbs et al., 1997; Lasat, 2002). این گیاهان، گونههایی هستند که میتوانند مقادیر زیادی از فلزات سنگین را در غلظتی 10 تا 100 برابر بیش از آنچه که گیاهان زراعی متحمل میشوند، در خود تجمع دهند، بدون آنکه آثار سمّیت در آنها ظاهر گردد (Baker et al., 1994; Brooks,1998). امروزه، شناسایی گیاهان بیشانباشتهگر کادمیوم اهمیت بسیاری دارد، زیرا علاوه بر جنبههای زیستشناسی و مطالعات فیزیولوژیک، میتوان از این گیاهان میتوان برای مطالعات اکولوژیک و بررسی شرایط تکامل این گیاهان و بررسی ژنهای مؤثر در مقاومت به کادمیوم استفاده کرد. همچنین، بررسی مقادیر عناصر موجود در خاک و گیاهان رشدیافته در خاکهای آلوده، دادههای ارزشمندی را فــراهـم مـیکند که به فهم مکانیسمهای فیزیولوژیک مقاوم به تنشهای موجود در این خاکها کمک خواهد کرد. گیاهان مقاوم به کادمیوم در برخی نقاط جهان از خاکهای اطراف معادن جمعآوری و بررسی شدهاند (Ebbes et al., 1997; Reeves et al., 2001; Kirkham, 2006). در این راستا، تحقیقاتی بر روی برخی از گونهها از جنبههای مختلف جذب، مقاومت و انباشتگی صورت گرفتهاست (Baker et al., 1994; Cosio et al., 2004). در ایران مطالعاتی بر روی گیاهان مقاوم به فلزات سنگین موجود در خاکهای آلوده به فلز انجام شده است. مطالعه Rastmanesh و همکاران (2010) در معدن مس سرچشمه کرمان، مطالعه Chehregani و همکاران (2009) بر روی گیاهان معدن انگوران زنجان و مطالعه Nouri و همکاران (2009) در استان همدان نمونههایی از این مطالعات است. از نخستین موارد این تحقیقات، میتوان به تحقیق و پژوهش Ghaderian و همکاران (2007) اشاره کرد که با بررسی گیاهان موجود در معدن سرب و روی ایرانکوه، مقدار عناصر سرب و روی را در این گیاهان تعیین نمودند. بر اساس این مطالعه، گیاه M. chenopodiifoliaاز خانواده شببوئیان میتواند به خوبی در خاکهای آلوده به سرب و روی ایرانکوه رشد کند و دارای پتانسیل قابل ملاحظهای برای انباشتگی سرب و روی در برگهای خود در شرایط طبیعی است. بر این اساس و با توجه به اینکه کادمیوم معمولاً به عنوان یک عنصر همراه در معادن روی یافت میشود، در این تحقیق مقاومت، جذب و انباشتگی کادمیوم در این گیاه در شرایط کشت آزمایشگاهی بررسی شد.
مواد و روشها
جمعآوری بذر
بذرهای گیاه M. chenopodiifolia از منطقه معدنی ایرانکوه که دارای خاک آلوده به فلزات سنگین است و از منطقه غیرآلوده صفه جمعآوری گردید. معدن سرب و روی ایرانکوه به عنوان سومین معدن بزرگ سرب و روی ایران در منطقه ایرانکوه در امتداد رشته کوه ایرانکوه در فاصله 20 کیلومتری جنوب غربی اصفهان قرار دارد. کوه صفه در شهر اصفهان و در ارتباط با پیرامون مجموعه ارتفاعات معروف به صفه، از کوههای مرکزی ایران قرار دارد و در جنوب غربی اصفهان واقع شده است.
کشت گیاه و تیمار
بذرها در محلول هیپوکلریت سدیم با 5 درصد کلر فعال ضدعفونی گردید. جوانهزنی بذرها در پرلیت انجام شد و دانهرُستهای 15 روزه به محیطکشت هیدروپونیک منتقل شدند و در هر ظرف 3 گیاه قرار داده شد. برای هر جمعیت و هر غلظت 4 تکرار در نظر گرفته شد و ظرفها در طرح آماری کاملاً تصادفی و در اتاقک کشت با دمای 25/18 درجه سانتیگراد (روز/شب) و تناوب نوری (16 ساعت نور/8 ساعت تاریکی) و شدت نور 65 میکرومول فوتون بر متر مربع بر ثانیه (µmol photon m-2s-1) قرار داده شدند. گیاهان ابتدا در محیط هیدروپونیک به مدت 10 روز پیش کشت شدند. سپس غلظتهای 0، 5/2، 5، 10، 20، 30 و 40 میلیگرم در لیتر کادمیوم در محلول غذایی 40 درصد هوگلند تغییر یافته و با استفاده از نمک کلریدکادمیوم (CdCl2) تهیه، و تیمار گیاهان آغاز شد. محلول غذایی هر 6 روز یک بار تعویض و اسیدیته محلول بر روی 6 تنظیم شد. پس از گذشت 24 روز نمونهها برداشت شدند.
تعیین وزن خشک و میزان تجمع فلز در بخشهای هوایی و ریشه گیاه
پس از پایان تیمار، گیاهان برداشت شده و با آب دو بار تقطیر سه مرتبه شستشو شدند. سپس هر گیاه به بخش هوایی و ریشه تقسیم شد و درون آون با دمای 70 درجه سانتیگراد خشک شد. وزن خشک بخشهای هوایی و ریشه برای هر نمونه اندازهگیری شد. به منظور اندازهگیری کادمیوم انباشته شده، نمونهها به مدت 14 ساعت در کوره الکتریکی و دمای 480 درجه سانتیگراد قرار داده شدند و پس از سردشدن، خاکستر حاصل در 4 میلیلیتر نیتریک اسید 10 درصد حل شد. پس از صاف کردن، محلول به دست آمده در ظروف پلاستیکی مخصوص ریخته شد و میزان کادمیوم بافت گیاهی توسط دستگاه طیفسنج جذب اتمی (Shimadzu AA 6300) سنجش گردید.
آنالیز آماری دادهها
تجزیه و تحلیل آماری دادهها با استفاده از نرمافزارهای Excel 2003 و 15 SPSS انجام شد. آنالیز واریانس یکطرفه بر روی دادههای حاصل از تیمارهای مختلف بر وزن خشک و میزان عنصر انباشته شده در بخش هوایی و ریشه گیاه در هر دو جمعیت انجام شد. همچنین، به منظور تعیین معنیدار بودن یا نبودن تفاوت میانگینهای وزن خشک و میزان کادمیوم انباشته شده در بخش هوایی و ریشه گیاه در تیمارهای مختلف (05/0P<) از آزمون Tukey HSD استفاده شد.
نتایج
اثر کادمیوم بر وزن خشک بخشهای هوایی
با افزایش غلظت کادمیوم در محلول غذایی، وزن خشک بخش هوایی کاهش معنیداری یافت که از این نظر تمام تیمارهای اعمالشده دارای اختلاف معنیداری با شاهد بودند (05/0P<). اختلاف بین تیمار 30 و 40 میلیگرم در لیتر کادمیوم از لحاظ آماری معنیدار نبود، ولی بین سایر تیمارها معنیدار بود. همچنین میزان کاهش وزن خشک بخش هوایی با افزایش غلظت عنصر در هر دو جمعیت مشابه بود و اختلاف معنیداری را نشان نمیداد. میانگین وزن خشک بخش هوایی در گروه شاهد در جمعیت ایرانکوه برابر با 75/15 میلیگرم و در بالاترین غلظت به کار رفته (40 میلیگرم در لیتر) برابر با 82/4 میلیگرم اندازهگیری شد که کاهش 73 درصدی را نشان میداد. در جمعیت صفه میانگین وزن خشک بخش هوایی در گروه شاهد برابر با 9/18 میلیگرم و در بالاترین غلظت به کار رفته (40 میلیگرم در لیتر) برابر با 7/3 میلیگرم بود که به میزان 80 درصد کاهش یافت. در غلظت 5 میلیگرم در لیتر کادمیوم، وزن خشک بخش هوایی در جمعیت ایرانکوه به میزان 30 درصد و در جمعیت صفه به میزان 5/36 درصد کاهش پیدا کرد (شکل 1).
اثر کادمیوم بر وزن خشک ریشه
وزن خشک ریشه در هر دو جمعیت از گیاه
M. chenopodiifolia با افزایش غلظت کادمیوم در محلول غذایی کاهش معنیداری یافت که از این نظر تمام تیمارهای اعمالشده دارای اختلاف معنیداری با شاهد بودند (05/0P<). اختلاف بین تیمار 20 و 30 میلیگرم در لیتر و بین تیمارهای 30 و 40 میلیگرم در لیتر کادمیوم از نظر آماری معنیدار نبود، ولی بین سایر تیمارها معنیدار بود. همچنین، کاهش وزن خشک ریشه با افزایش غلظت عنصر در هر دو جمعیت مشابه بود و دو جمعیت از این نظر اختلاف معنیداری را نشان نمیدادند.
میانگین وزن خشک ریشه در گروه شاهد در جمعیت ایرانکوه برابر با 42/4 میلیگرم و در بالاترین غلظت به کار رفته (40 میلیگرم در لیتر) برابر با 35/0 میلیگرم اندازهگیری شد که کاهش 92 درصدی را نشان میداد. در جمعیت صفه میانگین وزن خشک ریشه در گروه شاهد برابر با 7/7 میلیگرم و در بالاترین غلظت بهکار رفته (40 میلیگرم در لیتر) برابر با 32/0 میلیگرم بود که 95 درصد کاهش را نشان میداد. در غلظت 5 میلیگرم در لیتر کادمیوم، وزن خشک ریشه در جمعیت ایرانکوه به میزان 5/48 درصد و در جمعیت صفه به میزان 52 درصد کاهش یافت (شکل 2).
اثر غلظتهای مختلف کادمیوم بر شاخص مقاومت ریشه
با افزایش غلظت کادمیوم در محلول غذایی، شاخص مقاومت ریشه (درصد میانگین طول ریشه در تیمار فلز به میانگین طول ریشه در شاهد) در هر دو جمعیت صفه و ایرانکوه کاهش معنیداری یافت و تمام تیمارهای کادمیوم اعمالشده از این نظر با گروه شاهد اختلاف آماری معنیداری را نشان دادند (05/0P<) (شکل 3).
در بالاترین تیمار اعمالشده (40 میلیگرم در لیتر) شاخص مقاومت ریشه برای جمعیت صفه برابر با 25/5 و برای جمعیت ایرانکوه برابر با 75/6 محاسبه شد. در کمترین غلظت اعمالشده (5/2 میلیگرم در لیتر) شاخص مقاومت ریشه برای جمعیت صفه برابر با 5/74 و برای جمعیت ایرانکوه برابر با 83 بود (شکل 3). شایان ذکر است که اثر غلظتهای مختلف کادمیوم بر شاخص مقاومت ریشه در هر دو جمعیت مشابه بوده و دو جمعیت اختلاف معنیداری را از نظر آماری نشان ندادند (05/0P>).
میزان انباشتگی کادمیوم در بخش هوایی گیاه در پاسخ به تیمارهای مختلف کادمیوم
با افزایش غلظت کادمیوم در محلول غذایی میزان عنصر انباشتهشده در بخش هوایی گیاه M. chenopodiifolia افزایش یافت و از این نظر بین تمام تیمارها و شاهد اختلاف معنیداری مشاهده شد (05/0P<). همچنین دو جمعیت از نظر میزان انباشتن عنصر در بخش هوایی رفتار مشابهی را نشان دادند و مقدار عنصر انباشتهشده در بخش هوایی هر دو جمعیت در غلظتهای مختلف کادمیوم از نظر آماری اختلاف معنیداری نداشت (05/0P>) (شکل 4).
میزان عنصر انباشتهشده در تیمارهای اعمالشده، در جمعیت صفه بین حداقل 5/45 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک در غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم و حداکثر 7/566 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک در غلظت 40 میلیگرم در لیتر کادمیوم متغیر بود. در جمعیت ایرانکوه میزان عنصر انباشتهشده در بخش هوایی گیاه بین حداقل 7/56 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک در غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم و حداکثر در غلظت 40 میلیگرم در لیتر کادمیوم و به میزان 577 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک متغیر بود (شکل 4).
میزان انباشتگی کادمیوم در ریشه گیاه در پاسخ به تیمارهای مختلف کادمیوم
با افزایش غلظت کادمیوم در محلول غذایی میزان عنصر انباشتهشده در ریشه گیاه M. chenopodiifoliaافزایش یافت و از این نظر بین تمام تیمارها و شاهد اختلاف معنیداری مشاهده شد (05/0P<). میزان عنصر جذب شده در تیمارهای 5/2 و 5 میلیگرم در لیتر، اختلاف معنیداری نشان نداد. همچنین، بین میزان انباشتهشدن عنصر در تیمارهای 10 و 20 میلیگرم در لیتر نیز اختلاف معنیداری مشاهده نشد. علاوه بر این، دو جمعیت از نظر میزان انباشتهشدن عنصر در ریشه گیاه رفتار مشابهی را نشان میدادند و مقدار عنصر انباشته شده در ریشه هر دو جمعیت در غلظت های مختلف کادمیوم از نظر آماری اختلاف معنیداری نداشت (05/0P>).
میزان عنصر انباشته شده در تیمارهای اعمالشده، در جمعیت صفه بین حداقل 1/33 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک در غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم و حداکثر 337 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک در غلظت 40 میلیگرم در لیتر کادمیوم متغیر بود. در جمعیت ایرانکوه میزان عنصر انباشتهشده در بخش هوایی گیاه بین حداقل 53 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک در غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم و حداکثر در غلظت 40 میلیگرم در لیتر کادمیوم و به میزان 5/380 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک متغیر بود (شکل 5).
|
شکل 1- اثر غلظتهای مختلف کادمیوم بر وزن خشک بخش هوایی گیاه M. chenopodiifolia در دو جمعیت صفه و ایرانکوه
|
شکل 2- اثر غلظتهای مختلف کادمیوم بر وزن خشک ریشه گیاه M. chenopodiifolia در دو جمعیت صفه و ایرانکوه
|
||
|
شکل 3- شاخص مقاومت ریشه در دو جمعیت صفه و ایرانکوه از گیاه M. chenopodiifolia در غلظتهای مختلف کادمیوم؛ |
شکل 4- مقایسه میزان عنصر انباشتهشده در اثر غلظتهای مختلف کادمیوم در بخش هوایی گیاه M. chenopodiifolia در دو جمعیت صفه و ایرانکوه؛ حروف متفاوت در هر ستون بیانگر معنیدار بودن اثر تیمارهاست.
|
||
|
|
|
||
|
|
شکل 5- میزان کادمیوم انباشتهشده در ریشه گیاه |
|
|
بحث
وجود فلزات سنگین از جمله کادمیوم در محیط، یکی از عوامل محدودکننده رشد گیاهان محسوب میشود؛ با اینحال، برخی گیاهان از مکانیسمهای فیزیولوژیک خاصی استفاده میکنند که میتوانند در حضور مقادیر بالایی از فلزات سنگین که به طور طبیعی برای بیشتر گیاهان سمّی اند، به فعالیتهای حیاتی خود ادامهدهند (Baker et al., 1994). از این گیاهان میتوان برای سمّیتزدایی و کاهش فلزات سنگین در محیطهای آلوده استفاده کرد.در این زمینه خانواده شببوییان معروفترین گروه به شمار میآید. دو گونه Thlaspi caerulescens (Baker et al., 1994) و Arabidopsis halleri (Bert et al., 2003) که به عنوان بیشانباشتهگر کادمیوم معرفی شدهاند، به این خانواده تعلق دارند. گیاه M. chenopodiifolia، یکی دیگر از اعضای این خانواده است که میتواند به خوبی در خاکهای آلوده به فلزات در منطقه ایرانکوه رشد نماید و مقادیر نسبتاً بالایی از عناصر سرب و روی را در خود انباشته کند (Ghaderian et al., 2007). از آنجا که فلز کادمیوم معمولاً به عنوان یک عنصر همراه در معادن روی دیده میشود، در این تحقیق، مقاومت، جذب و انباشتگی کادمیوم در این گیاهبررسی گردید. همچنین جمعیتی از این گیاه که در خاکهای غیر آلوده به فلز صفه رشد کرده بودند، بررسی شد. این مطالعه با سیستم هیدروپونیک انجام گردید؛ زیرا در این شرایط تمام فلز در دسترس گیاه قرار میگیرد. این روش برای شناسایی سریع گونههای مقاوم به فلز و بررسی توانایی گیاه برای انباشتن فلز در بخش هوایی مناسب است. تحقیقات نشان داده است که گیاهان بیشانباشتهگر در خاک رفتاری مشابه محیط هیدروپونیک دارند (Lombi et al., 2000).
میزان رشد ریشه یک گیاه به عنوان یکی از شاخصهای مهم مقاومت گیاه نسبت به غلظتهای مختلف یک فلز است. از آنجا که ریشه به طور ویژهای به حضور فلزات سمّی حساس است و اولین اندامی است که در معرض سمّیت قرار میگیرد، از طول ریشه به عنوان یکی از مهمترین معیارهای تأثیرات سمّیت فلزات بر گیاهان استفاده شده است (Baker and Proctor, 1990). بنابراین، در این تحقیق شاخص مقاومت ریشه گیاه با مقایسه نسبتهای طول ریشه گیاه در شرایط شاهد و تیمار محاسبه گردید که نتایج، نشاندهندة کاهش شاخص مقاومت ریشه با افزایش غلظت فلز در محیطکشت بود (شکل 3). شاخص مقاومت ریشه در تیمار 5 میلیگرم در لیتر کادمیوم برای جمعیت ایرانکوه و صفه به ترتیب برابر با 66 و 64 است. شاخص مقاومت ریشه در این تیمار برای گیاه Lens culinaris برابر با 17 (Kiran and Sahin, 2006)، Thespesia populnea برابر با 16 (Kabir et al., 2008)، Albizia lebbeck برابر با 33، Leucaena leucocephal برابر با 22 (Iqbal and Shazia, 2004) و Phaseolusvulgaris برابر با 31 (Bhardwaj et al., 2009) است. در نتیجة کاهش رشد ریشه، میزان جذب آب و یونهای معدنی کاهش مییابد (Barcelo and Poschenreider, 1990).
افزایش غلظت کادمیوم باعث کاهش معنیداری در وزن خشک ریشه و بخش هوایی شد (شکلهای 1 و 2). کاهش رشد ناشی از سمّیت کادمیوم، به علت کاهش فتوسنتز و تنفس (Moya et al., 1993)، کاهش متابولیسم کربوهیدراتها (Sanita di Toopi and Gobbrielli, 1999; Moya et al., 1993) و ایجاد کلروز است
(Sanita di Toopi and Gobbrielli, 1999). این کاهش در ریشه نسبت به بخش هوایی بیشتر و محسوستر بود. تیمار 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم باعث کاهش وزن خشک بخش هوایی به میزان 18 درصد در جمعیت ایرانکوه و 21 درصد در جمعیت صفه گردید؛ در حالیکه در همین تیمار وزن خشک ریشه در جمعیت ایرانکوه به میزان 25 درصد و در جمعیت صفه به میزان 29 درصد کاهش یافت. در تیمار 5 میلیگرم در لیتر کادمیوم وزن خشک بخش هوایی جمعیت ایرانکوه و صفه به ترتیب 32 و 30 درصد کاهش را نسبت به شاهد نشان داد. تحقیقات نشان داده است که اگر گیاه Thlaspi caerulescens که یک بیشانباشتهگر کادمیوم است، به مدت 14 روز با غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم تیمار شود، کاهش 14 درصدی در وزن خشک بخش هوایی و 28 درصدی در وزن خشک ریشه را در مقایسه با شاهد نشان میدهد (Wojcik et al., 2005). در تحقیقی دیگر نشان داده شد که وزن خشک برگها در گیاه Arabidopsis halleri (بیشانباشتهگر کادمیوم) که با غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم تیمار شده بود، به میزان 26 درصد (در مقایسه با شاهد) کاهش یافت (Cosio et al., 2004). در گیاه Salsola kali که به عنوان گیاه مقاوم به کادمیوم معرفی شده است، تیمار 5 میلیگرم در لیتر کادمیوم باعث کاهش 31 درصدی در وزن خشک بخش هوایی شده است
(Rosa et al., 2004). این غلظت کادمیوم، وزن خشک بخش هوایی را در دو گیاه نخود و ذرت بهترتیب به میزان 87 و 41 درصد کاهش دادهاست (Lozano-Rodriguez et al., 1997). مقایسه نتایج تحقیق حاضر با تحقیقات سایر محققان، نشاندهندة مقاومت نسبتاً بالای گیاه
M. chenopodiifolia نسبت به کادمیوم است.
بررسی مقدار عنصر انباشته شده در بخش هوایی و ریشه گیاه نشان داد که با افزایش غلظت کادمیوم در محیطکشت میزان انباشتهشدن این عنصر توسط گیاه افزایش مییابد. مقدار عنصر انباشته شده در بخش هوایی نسبت به ریشه بیشتر است (شکلهای 4 و 5). مقدار عنصر انباشتهشده در غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم در بخش هوایی در دو جمعیت ایرانکوه و صفه بهترتیب 57 و 45 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک و در غلظت 5 میلیگرم در لیتر کادمیوم به ترتیب 71 و 64 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک برای دو جمعیت ایرانکوه و صفه است. مقدار عنصر انباشتهشده در غلظت 5/2 میلیگرم در لیتر کادمیوم در بخش هوایی دو گیاه بیشانباشتهگر کادمیوم؛ یعنی Thlaspi caerulescens و Arabidopsis halleri به ترتیب برابر با 242 و 124 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک بودهاست(Wojcik et al., 2005., Cosio et al., 2004) . در گیاه Salsola kali که با غلظت 5 میلیگرم در لیتر کادمیوم تیمار شد، 92 میلیگرم در هر کیلوگرم وزن خشک، کادمیوم انباشته شد (Rosa et al., 2004). همچنین بررسی و مقایسه نتایج به دست آمده از بخشهای مختلف این تحقیق نشان میدهد که گیاه M. chenopodiifolia جمعآوری شده از منطقه ایرانکوه (خاک آلوده به فلز) در برابر تیمارهای مختلف کادمیوم، مقاومت نزدیک و مشابهی را در مقایسه با جمعیت صفه (خاک غیر آلوده به فلز) نشان میدهد که میتواند به علت مقاومت نسبتاً بالا و ژنتیکی این گیاه نسبت به کادمیوم باشد. Baker و همکارانش (1994) وجود این مقاومت ژنتیکی را برای چند گونهThlaspi گزارش کردند. بنابراین، این نتایج مخالف با گزارشهایی است که بیان کردهاند جمعیتهای رشدیافته در خاکهای آلوده به فلز به طور ژنتیکی از جمعیتهای همان گونه که در خاکهای غیرآلوده روییدهاند متمایز شدهاند
(Reeves et al., 2001; Keller et al., 2003).
با توجه به نتایج این تحقیق، گیاه M. chenopodiifolia دارای مقاومت و قابلیت جذب و انباشتگی نسبتاً بالایی برای کادمیوم است. با توجه به اینکه مقدار کادمیوم در دسترس گیاه در خاک منطقه ایرانکوه در محدوده پایینتری نسبت به تیمارهای اعمالشده در این آزمایش قرار دارد؛ گیاه
M. chenopodiifolia میتواند به عنوان گیاهی مناسب برای کاستن آلودگی کادمیوم در این منطقه مورد تحقیقات بیشتر قرار گیرد.
تشکر و قدردانی
این پروژه با حمایت مالی مدیریت تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان انجام گرفتهاست به همین جهت، از بذل عنایت آنان صمیمانه سپاسگزاری میکنیم.
)
