نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه زیست شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

چکیده

پژوهش حاضر مطالعه فلوریستیک شمال روستای قره‌جقه با مساحت ۲۰۰۰ هکتار واقع در دهستان سودلانه قوچان در استان خراسان‌رضوی با ارتفاع حدود ۱۴۰۰ متر از سطح دریا است. گیاهان این منطقه در ماه‌های فروردین تا شهریور سال‌های ۹۴ و ۹۵ به‌روش پیمایشی جمع‌آوری، شناسایی و در هرباریوم دانشگاه آزاد اسلامی مشهد (IAUM) نگهداری شدند. هدف از انجام این مطالعه، معرفی پوشش گیاهی، گیاهان دارویی و گیاهان در معرض آسیب بود. نتایج حاصل از پژوهش وجود یک تیره با یک جنس و یک گونه متعلق به بازدانگان و ۳۰ تیره با ۶۷ جنس و ۸۷ گونه متعلق به نهاندانگان را نشان داد. بزرگترین تیره‌های گیاهی منطقه Asteraceae (کاسنیان) با ۱۶ گونه، Poaceae (گندمیان) با ۱۱ گونه، Lamiaceae (نعناعیان) با نه گونه، Fabaceae (باقلائیان) با پنج گونه و Liliaceae (سوسنیان) و Ranunculaceae (آلاله‌ها) با چهار گونه بود. گونه‌های Astragalus cerasocrenus، Echinops chorassanicus و Bromus kopetdaghensis در معرض خطر و چهار گونه انحصاری Cousinia eriophylla، Acantholimon bodeanum، Echinops chorassanicus و Onobrychis chorassanica از منطقه معرفی شد. همچنین، ۳۱ گونه، ۳۰ جنس و ۱۶ تیره دارویی که عمدتاً به تیره‌های Lamiaceae و Asteraceae تعلق داشت، شناسایی شد. همچنین، اشکال زیستی منطقه شامل ۴۸% همی‌کریپتوفیت‌، ۲۳% تروفیت‌، ۱۴% کامفیت‌، ۱۲% ژئوفیت‌ و ۳% فانروفیت‌ بود. در بررسی ناحیه رویشی، بیشترین عناصر رویشی به ناحیه ایرانوـتورانی با ۴۹ درصد و کمترین آن به ناحیه رویشی ایرانوـتورانی و مدیترانه‌ای با یک درصد تعلق داشت. به‌طورکلی، غالبیت پوشش همی‌کریپتوفیت و تروفیت در منطقه، نشان از سازش گیاهان با آب‌و‌هوای سرد خشک و تأثیر دخالت‌های انسانی در تشکیل این نوع اشکال زیستی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Floristic study of north area of Qarah Jeqqeh village of Quchan in Khorassan Razavi province

نویسندگان [English]

  • Farzaneh Ghaderinejad
  • Azarnoosh Jafari

Department of Biology, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran

چکیده [English]

The present research is floristic study of the north area of Qarah Jeqqeh village from central district of Quchan in Khorassan Razavi province with 1400m altitude. The specimens were collected during March to September 2015-16 and identified. These specimens were kept in the IAUM herbarium.  The aim of this study was to identify flora, medicinal and vulnerable or endangered plants. The results showed, single species from Gymnosperms and 30 families, 67 genera and 87 species from Angiosperms. The largest family were Asteraceae with 16 species, Poaceae with 11, Lamiaceae with nine, Fabaceae with five and Liliaceae and Ranunculaceae with four species. The species Astragalus cerasocrenus, Echinops chorassanicus, Bromus kopetdaghensis were introduced as endangered species and Acantholoimon bodeanum, Onobrychis chorassanica, Cousinia eriophylla and Echinops chorassanicus were endemic elements. Among the identified species, 31 medicinal plants belonging to 30 genera and 16 families were reported which mostly belonged to Asteraceae and Lamiaceae. According to life form classification, there were 48% hemicryptophtes, 23% therophytes, 14% chamaephytes, 12% geophytes, and 3% phanerophytes. Moreover, the maximum and minimum percentage of species (49% and 1%) were related to Irano-Turanian and Irano-Turanian with Mediterranean regions respectively. In general, dominance of hemicryptophytes and therophytes in the studied area, represent adaptation of plants with cold-arid climate and human distribution in nature.
.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Endemic species
  • Chorotype
  • Quchan
  • Qarah Jeqqeh
  • Life form

مقدمه.

مطالعات فلور و پوشش گیاهی از اهداف اصلی پژوهش‌های سیستماتیک گیاهی است که ضمن جمع‌آوری گیاهان و تهیه کلکسیون‌های گیاهی مربوطه، برای ارتقاء دانش جغرافیای گیاهی، یافتن الگوهای انتشار گونه‌ای، شناخت جوامع گیاهی و ذخایر گیاهان دارویی و معرفی گیاهان در حال انقراض و آسیب‌پذیر یا نیازمند به محافظت عمل کرده و زیربنای پژوهش‌های بوم‌شناختی، تنوع‌زیستی و تدوین فلورهای منطقه‌ای است که می‌تواند در خدمت هدف غایی این دست از پژوهش‌های سیستماتیک یعنی پیش‌بینی وضعیت آینده پوشش گیاهی و ارائه راهکار برای حفظ و تکثیر گیاهان باشد (Jafari et al., 2014).

استان خراسان‌رضوی با مساحت ۱۱۸۸۵۴ کیلومتر مربع اقلیم متنوع دارد که سبب ‌شده انواع گیاهان از درختان نیمه‌گرمسیری مانند انار و انجیر و پسته تا گیاهان سردسیری مانند ریواس پرورش یابند و محصولات مختلف مانند زعفران در مزارع وسیع و در حجم زیاد قابل کشت باشد. این استان جزئی از ناحیه رویشی ایرانوـتورانی است و آنچه امروزه از پوشش گیاهی خراسان‌رضوی در منابع مختلف ثبت شده، نشان می‌دهد که این سرزمین ۲۴۸۲ گونه گیاهی از ۵۸۵ جنس و ۱۱۵ تیره را در خود جای داده است. بیشترین تعداد گونه‌ها مربوط به تیره کاسنیان با ۳۰۳، گندمیان با ۱۸۰ و تیره نعناعیان با ۱۲۲ گونه است (www.noandishaan.com).

مطالعات پوشش گیاهی، شکل‌ زیستی و ناحیه رویشی مناطق مختلف استان خراسان‌رضوی به‌صورت پراکنده در سطح استان انجام شده است و گزارشاتی از پوشش گیاهی بزنگان(Gholami et al., 2007) ارتفاعات کلات-زیرجان گناباد Vaseghi et al., 2008))، حوزه آبخیز تیرگان (Amiri et al., 2008)، فریزی (Memariani et al., 2009)، حوزه آبخیز زنگلانلو (Amiri and Jabbaerzadeh, 2011) ، پارک ملی تندوره درگز (Vaezi and Rashidtaranlou, 2012)، حاشیه رودخانه کنگ (Jafari et al., 2011)، شیب جنوبی شاسکوه قاین (Jafari et al., 2012)، منطقه حفاظت‌شده هلالی (Sokhanvar et al., 2013)، کوه‌های مرزی ارزنه-تایباد (Naqinejad et al., 2015)، حوزه آبریز سرغایه (Sangouei and Soltani, 2013)، منطقه قره‌چه در شمال‌شرق خراسان‌رضوی (Ghayormand and Saeidi Mehrvarz, 2014)، چلپوی کاشمر (Bagherzadeh et al., 2014)، گیاهان دارویی در زیست‌بوم‌های طبیعی شیروان (Rasam and Mashayekhan, 2015)، جنگل کاسف (Zare-Mayvan et al., 2015)، حوضه دهبار شهرستان طرقبه و شاندیز Esmaeili et al., 2016)) و منطقه کاهو (Gharebaghi and Vaezi, 2019) موجود است که در ادامه با نتایج مطالعه حاضر مقایسه می‌شود.

بر اساس گزارشات، غنی‌ترین پوشش گیاهی استان خراسان‌رضوی در شهرستان‌های قوچان و درگز و ضعیف‌ترین پوشش گیاهی در شهرستان‌های خواف، گناباد و مه‌ولات مشاهده می‌شود (http://quchan.khorasan.ir). در این میان، شهرستان قوچان به‌واسطه وجود ارتفاعات هزارمسجد، آلاداغ و شاه‌جهان، تابستان معتدل و زمستان بسیار سرد داشته و دره‌های متعدد و چشمه‌های فراوان نزدیک آن، پوشش گیاهی متنوعی را برای این منطقه فراهم کرده و زمین‌های مجاور روستاها منبع تغذیه دام و در معرض آسیب‌های انسانی از جمله جاده‌سازی و کشاورزی است. بنابراین، مطالعه پوشش گیاهی این مناطق می‌تواند به شناخت سرمایه گیاهی و اتخاذ تدبیر و اجرای راهکار‌های حفاظت از پوشش گیاهی منطقه منجر شود. لذا، برای نخستین بار مطالعه فلوریستیک منطقه شمال روستای قره‌جقه از دهستان سودلانه از توابع مرکزی شهرستان قوچان در استان خراسان‌رضوی با هدف جمع‌آوری و معرفی گونه‌های گیاهی، دارویی، آسیب‌پذیر، ناحیه رویشی و اشکال زیستی به‌منظور آشنایی با پوشش گیاهی انجام شد.

 

مواد و روش‌ها

منطقه مورد مطالعه

بخش شمالی روستای قره‌جقه با مساحت حدود ۲۰۰۰ هکتار در دهستان سودلانه از توابع مرکزی شهرستان قوچان در فاصله ۱۳۰ کیلومتری مشهد و مسیر جاده آسیایی و شمال‌شرقی کشور قرار دارد. فاصله این روستا از جاده آسیایی مشهد به قوچان هفت کیلومتر است که برای رسیدن به آن باید از روستا‌های جعفرآباد علیا و داوودلی گذر کرد. ارتفاع این منطقه حدود ۱۴۰۰ متر از سطح دریاست و در طول جغرافیاییَ۴۱˚۵۸ و عرض جغرافیایی َ۸˚۳۷ واقع شده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت روستای قره‌جقه ۸۰ نفر (۲۱ خانوار) بوده است. این در حالیست که محدوده قوچان با ارتفاع ۱۳۵۰ متر از سطح دریا، از شمال به درگز و کشور ترکمنستان، از جنوب به نیشابور، از شرق به چناران و از غرب به فاروج منتهی می‌شود و به‌واسطه وجود ارتفاعات هزارمسجد، آلاداغ و شاه‌جهان، تابستان معتدل و زمستان بسیار سرد داشته و وجود دره‌های متعدد و چشمه‌های فراوان بر تنوع پوشش گیاهی منطقه افزوده است (http://quchan.khorasan.ir). موقعیت دهستان سودلانه و روستای قره‌جقه در شکل‌های ۳-۱ آمده است. نمای کلی پوشش گیاهی، گیاهان بالشتکی، تا حدودی خاردار و تروفیت بودند.

با توجه به آمار و اطلاعات بلندمدت ایستگاه هواشناسی قوچان (۱۳۶۹-۱۳۹۴)، میانگین کمینه و بیشینه دمای منطقه بین ۵- تا ۳۲ درجه سانتیگراد در دی‌ماه تا تیرماه متغیر بوده و بارش سالانه در سطح منطقه قره‌جقه حدود ۷/۳۱۱ میلی‌متر برآورد شده است که بیشترین میانگین بارش در ماه‌های اسفند و فروردین با ۴/۴۷ و ۹/۵۶ میلی‌متر و کمترین بارش در مرداد و شهریور با ۶/۱ و ۲/۲ میلی‌متر بوده و در مجموع خشک‌ترین و سردترین فصل‌های سال به‌ترتیب تابستان و اوایل زمستان بوده است. بر اساس آمار ارائه شده در جدول نمایه اقلیمی ایستگاه هواشناسی قوچان (جدول 1) با استفاده از میانگین دما و بارندگی ماهانه در طول دوره ۲۵ ساله شهرستان قوچان، نمودار آمبروترمیک رسم گردید (شکل ۴).

 

 

 

 

 

 

شکل ۱- موقعیت دهستان سودلانه در قوچان (اقتباس از http://quchan.khorasan.)

Fig. 1- Location of Soudelaneh village in Quchan (Adapted from: http://quchan.khorasan).

 

 

 

شکل ۲- موقعیت روستای قره‌جقه.

Fig. 2- Location of Qarah Jeqqeh village.

 

 

شکل ۳- موقعیت منطقه مورد مطالعه.

Fig. 3- Location of the studied area.

 

 

جدول 1- میانگین بارش و دمای 25 ساله شهرستان قوچان.

Table. 1- 25-years average rainfall and temperature in Quchan city

 

مهر

آبان

آذر

دی

بهمن

اسفند

فروردین

اردیبهشت

خرداد

تیر

مرداد

شهریور

۵/۱۵

۶/۹

۴

۷/۰

۱/۱

۲/۵

۲/۱۱

۳/۱۶

۶/۲۰

۹/۲۳

۵/۲۳

۷/۲۰

۸/۲

۲۹

۳۲

۷/۲۷

۹/۴۲

۹/۵۶

۴/۴۷

۶/۴۲

۱۷

۲/۴

۶/۱

۲/۲

 

 

شکل ۴- نمودار آمبروترمیک دوره ۲۵ ساله شهرستان قوچان. منحنی قرمز و آبی مربوط به دما و بارش. (اقتباس از اداره کل هواشناسی خراسان‌رضوی، www.razavimet.ir).

Fig. 4- Ombrothermic chart for 25 years in Quchan. The red and blue curves represent rainfall and temperature. (Adapted from general meteorological office of Khorassan Razavi province, www.razavimet.ir).

 

 

روش نمونه‌برداری و تحلیل داده‌ها

به منظور معرفی فلور منطقه، جمع‌آوری پیمایشی (Mesdaghi, 2001) به‌طور منظم و هفتگی طی فصول رویشی سال‌های ۹۴ و ۹۵ انجام شد. با استفاده از فلور ایران (Assadi et al., 1993-2013) و فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2001)، فلور رنگی ایران (Ghahreman, 1994-2002)، رده‌بندی گیاهی (Mozaffarian, 1994 a,b)، معرفی فرفیون‌های خراسان (Jafari et al., 2005)، فرهنگ نام‌‌های گیاهان ایران (Mozaffarian, 2007)، گون‌های ایران (Maassoumi, 1995, 2000, 2005) و گیاهان گلدار انگلی و نیمه‌انگلی ایران (Iranshar, 2008) انجام شد. نام و حدود تیره‌ها با سیستم APG IV (2016) کنترل شد. تیپ زیستی گیاهان بر اساس رده‌بندی رانکیه (Raunkiaer, 1934)، ناحیه رویشی گیاهان منطقه بر اساس تقسیم‌بندی نواحی رویشی زهری (Zohary, 1973) و گزارش گونه‌های بوم‌زاد و نادر با توجه به پراکنش گونه‌ها در فلورا ایرانیکا، فلور ایران و تنوع زیستی گونه‌های گیاهی ایران (Ghahreman and Attar, 1998) مشخص گردید. گونه‌های آسیب‌پذیر (VU)، با خطر کمتر (LR) و گونه‌هایی که از وضعیت آنها اطلاع زیادی در دست نیست (DD) بر اساس کتاب Red data book of Iran (Jalili and Jamzad, 1999) و لیست قرمز IUCN معرفی گردید. برای معرفی گیاهان دارویی منطقه نیز از کتاب شناخت گیاهان دارویی و معطر ایران (Mozaffarian, 2015) استفاده شد. در ضمن تمامی نمونه‌ها در هرباریوم دانشکده علوم دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد (IAUM) نگهداری می‌شود.

 

نتایج

نتایج حاصل از پژوهش حاضر وجود ۳۱ تیره، ۶۸ جنس و ۸۸ گونه را نشان داد و تنها یک گونه متعلق به بازدانگان و بقیه متعلق به نهاندانگان بود که در این بین پنج تیره، ۱۵ جنس و ۱۹ گونه تک‌لپه‌ای و ۲۵ تیره، ۵۲ جنس با ۶۸ گونه دولپه‌ای گزارش شد. بزرگترین تیره از لحاظ تعداد گونه، کاسنیان (Asteraceae) با ۱۶ گونه، گندمیان (Poaceae) با ۱۱ گونه، نعناعیان (Lamiaceae) با نه گونه، باقلاییان (Fabaceae) با پنج گونه، آلاله‌ها (Ranunculaceae) و سوسنیان (Liliaceae) با چهار گونه بود. جنس‌های Cousinia با شش گونه، Astragalus با چهار گونه و Phlomoides، Echinops و Bromus هر کدام با سه گونه بزرگترین جنس‌های منطقه از نظر تعداد گونه بودند. در جدول (2) لیست گونه‌ها، تیپ زیستی و ناحیه رویشی آنها آمده است. در بین گونه‌های شناسایی شده، ۳۱ گونه دارویی متعلق به ۳۰ جنس و ۱۶ تیره مشاهده شد که در جدول (2) با علامت ستاره مشخص شده است. همچنین، نام گونه‌های در معرض خطر و آسیب‌پذیر در جدول (3) و تصاویر تعدادی از گونه‌ها، نمودارهای تعداد جنس و گونه هر تیره، درصد فراوانی گونه‌های هر تیره و درصد فراوانی تیپ‌های زیستی و ناحیه رویشی گیاهان منطقه در شکل‌های ۹-۵ مشاهده می‌شود.

 

بحث و نتیجه‌گیری

تحلیل داده‌های فلوریستیک

نتایج مطالعه فلور منطقه شمال روستای قره‌جقه، تیره‌های بزرگ کاسنیان (Asteraceae) با ۱۶گونه، گندمیان (Poaceae) با ۱۱ گونه، نعناعیان (Lamiaceae) با نه گونه، باقلائیان (Fabaceae) با پنج گونه و سوسنیان Liliaceae)) و آلاله‌ها (Ranunculaceae) هر یک با چهار گونه را نشان داد. وجود گونه‌هـایی از تیــره‌هــای Poaceae و Fabaceae به لحــاظ ارزش علوفه‌ای و حفاظت خاکی و تولیـدات دامـی حائز اهمیت است درحالی‌که حضور گونه‌های Asteraceae نشان از تخریب پوشش گیاهی منطقه و چرای دام دارد. بزرگترین جنس‌ها Cousinia با شش گونه، Astragalus با چهار گونه Phlomoides، Echinops و Bromus هر کدام با سه گونه بود. وجود جنس‌های Cousinia، Echinops، Centaurea، Achillea، Acantholimon و Acanthophyllum که در خاک‌های فقیر، حاشیه جاده و ارتفاعات رشد می‌کنند و تا حدی حالت تهاجمی دارند، نشان از سازش به شرایط آب‌وهوایی ایرانو-تورانی و مقاومت به چرا دارد (Naghipour Borj et al., 2011). جنس Astragalus ضمن سازش با آب‌وهوای خشک کوهستانی و مقاومت در برابر وزش باد، به تثبیت خاک کمک می‌کند (Abbassi et al., 2012). Echinops نیز در خاک‌های لومی و گچی با زهکشی مطلوب و اسیدیته خنثی رویش دارد که برخی گونه‌های آن مهاجم هستند (www.epicgardening.com). جنس Bromus به‌ویژه گونه B. tectorum معمولاً در خاکی که نیتروژن بالایی داشته و پس از آتش‌سوزی برجا مانده است، رویش دارد که به‌نوبه خود عامل آتش‌سوزی در فصل گرما نیز است. این جنس با میکوریز وزیکولار-آربسکولار هم‌زیست بوده و تهدیدی برای دامداری و کشت غلات محسوب می‌شود (http://www.columbia.edu.).

 

 

جدول 2- لیست گونه‌های معرفی‌شده منطقه مطالعه‌شده به همراه شکل زیستی و ناحیه رویشی آنها

Table. 2. List of identified species with their life forms and chorotypes

ردیف

خانواده‌ها و گونه‌ها

شکل زیستی

کوروتیپ

کد هرباریوم

IAUM

Amaranthaceae

۱

Krascheninnikovia ceratoides (L.) Gueldenst.

Ch

Ir-Tur.

۹۷۵۲

۲

Noaea mucronata (Forssk.) Asch. & Schweinf.

Ch

Ir-Tur. Euro-Sib.

۹۷۵۳

Amaryllidaceae

۳

Allium rubellum M. Bieb.

Ge

Ir-Tur.

9809

۴

Allium scabriscapum Boiss.

Ge

Ir-Tur.

9810

Apiaceae

۵

Bunium cylindricum (Boiss. & Hohen.) Drude

Ge

Ir-Tur. Euro-Sib.

Medit.

9741

۶

Eryngium bungei Boiss.

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

 Sah-Arab

9742

 

Asteraceae

۷

Scariola orientalis (Boiss.) Soják

Ch

Ir-Tur. Euro-Sib.

9754

۸

*Gundelia tournefortii L.

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

9755

۹

*Onopordum leptolepis DC.

He

Ir-Tur.

9756

۱۰

Cousinia congesta Bunge

He

Ir-Tur.

9757

۱۱

Cousinia eryngioides Boiss.

He

Ir-Tur.

9758

۱۲

Cousinia turcomanica C.Winkl.

He

Ir-Tur.

9759

۱۳

Cousinia eriophylla (Kult.) Bornm.

He

Ir-Tur.

9760

۱۴

Cousinia chaetocephala Kult.

He

Ir-Tur.

9761

۱۵

Cousinia microcarpa Boiss.

He

Ir-Tur.

9762

۱۶

*Rhaponticum repens (L.) Hidalgo

He

Ir-Tur.

9763

۱۷

*Centaurea virgata Lam.

Ch

Ir-Tur. Euro-Sib.

9764

۱۸

 *Achillea santolinoides Lag. subsp. wilhelmsii (K.Koch) Greuter

He

Ir-Tur.

Euro-Sib.

9765

۱۹

*Artemisia khorassanica Podlech

He

Ir-Tur.

9766

۲۰

Echinops chorassanicus Bunge

He

Ir-Tur.

9767

۲۱

Echinops leiopolyceras Bornm.

He

Ir-Tur.

9768

۲۲

*Echinops ritrodes Bunge

He

Ir-Tur.

9769

 

Berberidaceae

۲۳

*Bongardia chrysogonum Endl.

Ge

Ir-Tur.

Euro-Sib.     

 

 

Biebersteiniaceae

۲۴

*Biebersteinia multifida DC.

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

9782

Boraginaceae

۲۵

Lappula microcarpa Gürke

Th

Ir-Tur. Euro-Sib.

9743

۲۶

Lappula sessiliflora (Boiss.) Gürke

Th

Ir-Tur.

9744

۲۷

Onosma dichroantha Boiss.

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

9745

Brassicaceae

۲۸

Alyssum desertorum Stapf

Th

Ir-Tur.

Euro-Sib.

9746

۲۹

Malcolmia africana (L.) W.T.Aiton

Th

Ir-Tur.

Euro-Sib. Medit.

9747

Caryophyllaceae

۳۰

Acanthophyllum adenophorum Freyn

Ch

Ir-Tur.

9749

۳۱

Cerastium dichotomum L.

Th

Ir-Tur. Medit. Euro-Sib

9750

۳۲

Minuartia hamata (Hausskn.) Mattf.

Th

Ir-Tur.

Euro-Sib.

9751

Cleomaceae

۳۳

Cleome coluteoides Boiss.

He

Ir-Tur.

9748

Convolvulaceae

۳۴

*Convolvulus subhirsutus Regel & Schmalh.

Ch

Ir-Tur.

۹۷۷۰

۳۵

Convolvulus pseudocantabrica Schrenk

Ch

Ir-Tur. Euro-Sib.

9771

Dipsacaceae

۳۶

Scabiosa rotata M.Bieb.

Th

Ir-Tur.

Euro-Sib.

9772

Ephedraceae

۳۷

*Ephedra major Host

Ph

Ir-Tur. Euro-Sib.

9740

Euphorbiaceae

۳۸

*Euphorbia bungei Host

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

9773

Fabaceae

۳۹

Astragalus brevidens Rydb.

He

Ir-Tur.

9774

۴۰

Astragalus cerasocrenus Bunge

Ch

Ir-Tur.

9775

۴۱

Astragalus raddei Basil.

Ch

Ir-Tur.

9776

۴۲

Onobrychis chorassanica Bunge ex Boiss.

He

Ir-Tur.

9777

۴۳

Onobrychis verae Širj.

Ch

Ir-Tur.

9778

Gentianaceae

۴۴

*Gentiana olivieri Griseb.

He

Ir-Tur.

9779

Geraniaceae

۴۵

*Geranium kotschyi Boiss.

He

Ir-Tur.Euro-Sib.

9780

۴۶

*Geranium rotundifolium L.

Th

Ir-Tur. Euro-Sib. Sah-Arab. Medit.

9781

Iridaceae

۴۷

*Iris fosteriana Aitch. & Baker

Ge

Ir-Tur.

9812

Ixioliaraceae

۴۸

Ixiolirion tataricum Schult.f.

Ge

Ir-Tur. Euro-Sib.

۹۸۱۱

Lamiaceae

۴۹

*Lagochilus cabulicus Benth.

Ch

Ir-Tur.

9783

۵۰

*Teucrium polium L.

He

Ir-Tur. Euro-Sib. Sah-Arab. Medit.

9784

۵۱

*Salvia chloroleuca Rech.f. & Aellen

He

Ir-Tur.

 

9785

۵۲

*Stachys lavandulifolia Vahl

He

Ir-Tur.

Euro-Sib.

9786

۵۳

*Eremostachys molucelloides Bunge

He

Ir-Tur.Euro-Sib. Sah-Arab.

9787

۵۴

*Phlomoides labiosa (Bunge) Adylov, Kamelin & Makhm.

He

Ir-Tur.

9788

۵۵

Phlomoides labiosiformis (Popov) Adylov, Kamelin & Makhm.

He

Ir-Tur.

Euro-Sib.

9789

۵۶

*Phlomoides laciniata (L.) Kamelin & Makhm.

He

Ir-Tur.

Euro-Sib.

9790

۵۷

*Phlomis cancellata Bunge

He

Ir-Tur.

9791

Liliaceae

۵۸

Tulipa micheliana Hoog

Ge

Ir-Tur.

9813

۵۹

Gagea bergii Litv.

Ge

Ir-Tur.

9814

۶۰

Gagea chomutowae Pascher

Ge

Ir-Tur.

9815

۶۱

Fritillaria gibbosa Boiss.

Ge

Ir-Tur.

9816

Malvaceae

۶۲

*Malva neglecta Wallr.

He

Ir-Tur. Euro-Sib. Medit.

9792

Orobanchaceae

۶۳

Orobanche pulchra Gilli

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

9793

Papaveraceae

۶۴

Roemeria refracta DC.

Th

Ir-Tur. Euro-Sib.

9794

Plumbaginaceae

۶۵

Acantholimon bodeanum Bunge

Ch

Ir-Tur.

9795

Poaceae

۶۶

*Avena fatua L.

Th

Ir-Tur.

9817

۶۷

Bromus tectorum L.

Th

Ir-Tur. Euro-Sib.  Medit.

9818

۶۸

Bromus danthoniae Trin. ex C.A. Mey.

Th

Ir-Tur. Euro-Sib.

Medit.

9819

۶۹

Bromus kopetdagensis Drobow

He

Ir-Tur.

9820

۷۰

Poa bulbosa L.

Ge

Ir-Tur. Euro-Sib.

Medit.

9821

۷۱

Melica persica Kunth

He

Ir-Tur.

9822

۷۲

Stipa barbata Desf.

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

Medit.

9823

۷۳

Heteranthelium piliferum  Hochst. ex Jaub. & Spach

Th

Ir-Tur.

9824

۷۴

Aegilops triuncialis L.

Th

Ir-Tur.

9825

۷۵

Hordeum murinum L.

Th

Ir-Tur.

9826

۷۶

Taeniatherum caput-medusae (L.) Nevski

Th

Ir-Tur. Medit.

 

9827

Primulaceae

۷۷

Androsace maxima L.

Th

Ir-Tur.

9797

Ranunculaceae

*Nigella integrifolia Regel

Th

Ir-Tur. Euro-Sib.

9798

۷۹

Anemone biflora var. petiolulosa (Juz.) S.Ziman

He

Ir-Tur.

9799

Adonis aestivalis L.

Th

Ir-Tur. Euro-Sib.

9800

۸۱

Ranunculus sewerzowi Regel

He

Ir-Tur.

9801

Resedaceae

82

*Reseda lutea L.

He

Ir-Tur. Euro-Sib. Medit.

9802

Rosaceae

۸۳

*Rosa persica J.F.Gmel.

Ph

Ir-Tur. Euro-Sib.

980۳

۸۴

Prunus spinosissima Franch.

Ph

Ir-Tur.

9804

Scrophulariaceae

۸۵

*Scrophularia striata Boiss.

He

Ir-Tur. Euro-Sib. Sah-Arab.

9805

۸۶

Verbascum speciosum Schrad.

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

9806

Valerianaceae

۸۷

Valerianella plagiostephana Fisch. & C.A.Mey.

Th

Ir-Tur. Euro-Sib.

9807

Zygophyllaceae

۸۸

*Peganum harmala L.

He

Ir-Tur. Euro-Sib.

Medit. Sah-Arab

9808

شکل زیستی: Th : تروفیت.He: همی‌کریپتوفیت. Ch: کامفیت Ph: فانروفیت. Ge: ژئوفیت.(Raunkiaer, 1934)

ناحیه رویشی:  Ir-Tur: ایرانو-تورانی. Euro-Sib: اروپا- سیبری. Medit: مدیترانه‌ای.  Sah-Arab: صحرا-عربی (Zohary, 1973). گونه‌های ستاره‌دار، دارویی هستند.

Life forms: Th: Therophyte. He: Hemicryptophytes. Ch: Chaemephytes. Ph: Phanerophytes. Ge: Geophytes (Raunkiaer, 1934).

Chorotypes: Ir-Tur: Irano-Turanian; Euro-Siberian; Mediterranean, Saharo-Arabian, (Zohary, 1973). The species with star sign, are medicine plants

جدول 3- وضعیت گونه‌های منطقه مطالعه‌شده بر اساس https://www.iucnredlist.org/ IUCN و لیست قرمز Red data book of Iran (Jalili & Jamzad, 1999).

Table. 3- List of species in studied area based on IUCN https://www.iucnredlist.org/ and Red data book of Iran (Jalili & Jamzad, 1999).

وضعیت

گونه

تیره

 

ردیف

VU

Astracantha cerasocrena

Fabaceae

۱

DD

Onobrychis chorassanica

۲

DD

Orobanche pulchra

Orobanchaceae

۳

DD

Acantholimon bodeanum

Plumbaginaceae

۴

LR

Echinops chorassanicus

Asteraceae

۵

DD

Cousinia eriophylla.

۶

DD

Cousinia chaetocephala

۷

LR

LC

LC

Bromus kopetdagensis

Aegilops triuncialis

Hordeum murinum

Poaceae

 

 

۸

DD

Allium scabriscapum

Amaryllidaceae

۹

LC

Ephedra major

Ephedraceae

۱۰

LC

Gagea chomutowae

Liliaceae

۱۱

(VU) گونه‌های آسیب پذیر؛ (LR) گونه ها با خطر کمتر؛ (LC) گونه با حداقل نگرانی؛ (DD) گونه‌هایی که از وضعیت آنها اطلاع زیادی در دست نیست.

(VU) vulnerable, (LR) Lower risk, (LC) Least Concern, (DD) Data deficien.

 

شکل ۵- تصویر تعدادی از گیاهان منطقه مورد مطالعه. مقیاس معادل ۵ سانتی‌متر است.

Fig. 5- Photos of some species in studied area. The scale is equivalent to 5 cm.

  1. A) Ephedra procera; B) Acanthophyllum adenophorum; C) Allium scabriscapum; D) Artemisia khorassanica; E) Lappula sessiliflora; F) Convolvulus subhirsutus; G) Echinops leiopolyceras; H) Astragalus cerasocrenus; I) Onobrychis chorassanica

شکل ۵- ادامه تصاویر

Fig. 5- Continued

  1. J) Nigella integrifolia; K) Phlomoides labiosiformis; L) Gentiana olivieri; M) Iris fostriana; N) Fritillaria gibbosa; O) Orobanche pulchra; P) Androsace maxima; Q) Anemone biflora var. petiolulosa; R) Stachys lavandulifolia

 

 

شکل ۶- نمودار تعداد جنس و گونه هر تیره.

Fig. 6- Diagram of the number of genera and species in each family.

 

شکل ۷-  نمودار درصد فراوانی گونه‌های هر تیره.

Fig. 7- Ferequency Diagram of species in each family.

 

                 

شکل ۸- نمودار درصد فراوانی تیپ‌های زیستی گیاهان منطقه.

He: همی کریپتوفیت، Th: تروفیت، Ch: کامفیت، Ge: ژئوفیت، Ph: فانروفیت.

Fig. 8- Ferequency diagram of plants life forms in the studied area.

He: Hemicryptophyte, Th: Therophyte, Ch: Chamaephyte, Ge: Geophyte, Ph: Phanerophye.

 

شکل ۹. نمودار درصد فراوانی ناحیه رویشی گیاهان منطقه

Ir-Tur: ایرانو-تورانی، Euro-Sib.: اروپا-سیبری،, Medit. Med.: مدیترانه ای، Sah-Arab.: صحرا-عربی

Fig. 9- Ferequency of chorotype of plants in the studied area.

Ir-Tur: Irano-Turanian, Euro- Sib.: Euro-Siberian, Med. Or Medit.: Mediterranean, Sah-Arab.: Saharo-Arabian.

 

 

جنس‌های Phlomoides، Phlomis و Lagochilus از تیره Lamiaceae، مهاجم بوده و در خاک‌های شنی خشک و سنگی می‌رویند. به‌طورکلی علت حضور گونه‌های Achillea و Scariola و گونه‌های خاردار مهاجم وجود ترکیبات ثانویه نامطلوب برای دام‌هاست که همچنان بر زمین مانده و نشانه تخریب پوشش گیاهی است، زیرا به خاک فقیر و خشک سازش دارند. گونه‌هایی از Lappula و Geranium نیز گزارش شد که در خاک‌های مرتعی غنی با زهکشی بالا و شرایط آفتاب-سایه مناسب مستقر می‌شوند (www.epicgardening.com). علاوه بر این، گونه انگلی Orobanche pulchra و چهار گونه انحصاری Cousinia eriophylla، Acantholimon bodeanum، Echinops chorassanicus و Onobrychis chorassanica از منطقه نیز شناسایی شد. نزدیک‌ترین منطقه مطالعه‌شده به پژوهش حاضر قره‌چه است که در آنجا نیز، حضور گونه‌های Lagochilus، Marribium، Phlomis، Euphorbia، Circium، Cousinia، Echinops و Onopordon در اثر فعالیت جاده‌سازی و تخریب اراضی به‌علت کشاورزی گزارش شده است. همچنین، گیاهان مرتعی مانند Melica، زراعی-باغی مثل Centaurea و Ixiolirion، خرابه‌روی مانند Malva neglecta و Peganum harmala، گچ‌دوست مانند Phlomoides و Eryngium و استپی و نیمه‌استپی کوهپایه‌ای مانند Acantholimon، Ephedra، Artemisia و Verbascum نیز وجود دارد (Ghayormand and Saeidi Mehrvarz, 2014). علاوه‌بر‌این، تمامی گونه‌های غالب در بند گلستان نیز در شمال قره‌جقه وجود دارد که شامل Phlomoides labiosa، Verbascum speciosum، Reseda lutea، Rosa Persica، Cousinia eriophylla و Stipa barbata است (Kazemian et al., 2004).

بررسی شکل زیستی گیاهان منطقه نشان می‌دهد که همی‌کریپتوفیت‌ها با ۴۸ درصد، تروفیت‌ها با ۲۳ درصد، کامفیت‌ها با ۱۴ درصد، ژئوفیت‌ها با ۱۲ درصد و فانروفیت‌ها با سه درصد به‌ترتیب فراوانی در منطقه حضور دارند (شکل ۶).

به عقیده Archibold (1995) فراوانی گیاهان همی‌کریپتوفیت در یک منطقه نشان‌دهنده اقلیم سرد و کوهستانی آنجاست. با‌توجه‌به اینکه اقلیم منطقه مورد مطالعه نیز بر اساس روش آمبرژه سرد و خشک است و طبق گزارش بررسی دوره یخبندان، زودترین آغاز دوره یخبندان و دیرترین پایان دوره یخبندان از قوچان گزارش شده است (Eghtedari et al., 2008) بالطبع گیاهان همی‌کریپتوفیت در منطقه مشاهده می‌شود. علت فراوانی تروفیت‌ها نیز به‌خاطر استفاده از شرایط مناسب رطوبتی کوتاه‌مدت در مناطق خشک و نیمه‌خشک است تا بتوانند دوره زندگی خود را با تکثیر دانه‌های فراوان تا پیش از شروع دوره خشکی تکمیل کنند (Vaseghi et al., 2008; Assadi Broujeni et al., 2009; Salahi Kojoor et al., 2014). حضور تروفیت‌ها می‌تواند حاصل چرای بی‌رویه و تخریب منطقه نیز باشد که فرصتی برای افزایش گیاهان یک‌ساله ایجاد کرده است (Kazemian et al., 2004; Ghahremaninejad and Aghili, 2009). حضور کامفیت‌های خاردار و بالشـتکی و گیاهـــان بوتـــه‌ای مانند Astragalus، Acantholimon و Acanthophyllum در دامنه تیه‌های در معرض باد کمک به تثبیت خاک و کنترل فرسایش می‌کند .(Naghipour Borj et al., 2011) درصد پایین ژئوفیت‌ها مرتبط با عمق اندک خاک و عدم تحمل شرایط آب‌وهوایی خشک و نیمه‌خشک است که در بیشتر مناطق شهرستان حاکم است (Ghayormand and Saeidi Mehrvarz, 2014; Rasam and Mashayekhan, 2015). باتوجه‌ به خشک بودن منطقه، طبیعتاً درصد فانروفیت‌ها کم است، زیرا در این شرایط محکوم به نابودی هستند (Sokhanvar et al., 2013). از طرفی پراکنش جغرافیـایی مجموعـه گونـه‌هـای گیـاهی یـک منطقـه، وابسته به نـواحی رویشی است که در آن واقع می‌شود (Asri, 1998, 2003, 2007). منطقـه شمال روستای قره‌جقه در ناحیــــه ایرانوـتورانی، حـــوزه ایران-آناتولی، زیرحوزه ایران-مرکزی قـرار می‌گیرد (Yousefi, 2007). بررسی کوروتیپ گیاهان منطقه نشان می‌دهد که ۴۹ درصد گونه‌ها به ناحیه ایرانو-تورانی و ۵۱ درصد به دو یا چند ناحیه تعلق دارند (شکل ۷). حضور Ixiolirion tataricum، Centaurea virgata و Melica persica به‌عنوان عناصر پراکنده در تمام ناحیه ایرانو-تورانی، Onobrychis chorassanica از گیاهان ایرانو-تورانی غربی، Iris fostriana از گونه‌های خراسان-کپه‌داغ-افغانستان و Allium rubellum عناصر ترکمنی-قفقازی کپه‌داغ-خراسان همراه برخی گیاهان گچ‌دوست، خرابه‌روی، مرتعی، زراعی، استپی و نیمه‌استپی نشان از ناهمگنی پوشش گیاهی بدون مرزبندی واضح دارد Memariani et al., 2016)).

پهنه‌بندی اقلیمی خراسان‌رضوی، این استان را به پنج ناحیه تقسیم کرده که پوشش گیاهی ذکر‌شده در گزارش‌های پیشین منطبق با ناحیه اقلیمی آنهاست. این نواحی عبارتند از: ناحیه خشک و گرم با کمترین بارش، بالاترین دما و روزهای غباری در جنوب استان مانند کاشمر و گناباد، ناحیه نیمه‌خشک گرم با آب‌وهوای تقریباً معتدل و کم‌بارش در سبزوار و سرخس، ناحیه نیمه‌خشک سرد با آب‌وهوای معتدل خشک پایکوهی در شرق و شمال‌غرب استان شامل تایباد، جاجرم و نیشابور، ناحیه معتدل کوهستانی در قوچان، درگز و کلات نادری با اقلیم سرد و کم‌بارش و نزولات جوی که در ارتفاعات باقی می‌ماند. این ویژگی به لحاظ اقلیمی و آب‌شناختی بسیار حائز اهمیت است. زیرا منشأ تأمین آب جریان‌های سطحی و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی دشت‌های حاشیه این منطقه محسوب می‌شود. این ناحیه، پایین‌ترین دما، بیشترین میزان بارندگی و درصد رطوبت نسبی، کمترین تبخیر سالانه، بیشترین تعداد روزهای یخبندان، کمترین تعداد روزهای غباری را دارد، بنابراین غالبیت عناصر کریپتوفیت در این ناحیه قابل انتظار است (Esmaeili et al., 2010).

هـر چـه گیاهان یک منطقه اشـتراکات بیشـتری بـا سـایر نـواحی عمده رویشی جهان داشته باشـند، نگرانـی در خصـوص انقـراض گونـه‌هـای گیـاهی آن منطقـه کـاهش خواهد یافت، زیرا امیـد بازگشـت و اسـتقرار مجـدد آن افزایش می یابد، اما گیاهانی که بـه ناحیـه رویشـی خاصی تعلق دارند، درصورتی‌که بـا خطـر انقــراض روبرو شــوند، احتمــال اســتقرار مجددشــان کاهش می‌یابـد. ازآنجـا‌کـه ۴۹ درصد گونه‌های منطقـه مطالعـه‌شده تنها متعلق به ناحیه ایرانوـتورانی است، حفـظ ایـن ذخـایر ژنتیکـی بیش از پیش ضروری می‌شود.

در ادامه مقایسه نتایج مطالعه فلوریستیک شمال روستای قره‌جقه با سایر مناطق مطالعه‌شده در استان خراسان‌رضوی در جدول (4) آمده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 4- مقایسه نتایج مطالعه فلوریستیک شمال روستای قره‌جقه با مناطق دیگر از استان خراسان‌رضوی

Table.4- Comparison of the results of floristic study in Qarreh Jeqqeh with the other areas in Khorassan Razavi and north Khorassan provinces

منطقه مطالعه‌شده

ارتفاع (متر)

مساحت منطقه (هکتار)

تعداد گونه

تعداد جنس

تعداد تیره

درصد فراوانی اشکال زیستی

کوروتیپ

(ارقام به درصد)

 

He

Th

Ch

Ph

Ge

ایرانو-تورانی

دو یا چند ناحیه‌ای

قره‌جقه

۱۳۵۰

۲۰۰۰

۸۸

۶۸

۳۱

۴۸

۲۳

۱۴

۳

۱۲

۴۹

۵۱

قره‌چه

۱۳۱۰-۲۳۰۰

۹۰۰۰

۳۹۶

۲۵۲

۶۲

۴۳

۲۸

۱۲

۶

۱۱

۵۵/۶۶

۴۵/۳۹

پارک ملی تندوره

۹۰۰-۲۵۸۶

۳۷۸۰۰

۸۲

۷۵

۲۸

۴۲

۳۲

۱۶

۲

۱۰

-

-

زنگلانلو

۵۶۷-۱۳۰۲

۲۴۸۲

۲۸۶

۲۳۸

۶۴

۸۷۹/۳

۱۲/۳۱

۷/۳۴

۲۹/۶

-

۰۵/۵۱

۹۵/۴۸

شیب جنوبی شاسکوه قاین

۲۸۲۳

-

۶۰

۵۰

۲۷

۳۳

۳۳

۱۸

۹

۷
کریپتوفیت

۶۶

۳۴

شیروان«

۱۱۶۰

۴۰۰۰۰

۱۲۵ گونه دارویی

۱۰۰

۲۳

۸/۴۸

۲/۲۳

۱۰/۴

۸

۹/۶

۶/۶۵

۴/۳۴

حاشیه رودخانه کنگ، طرقبه

۱۸۰۰

۱۰۰۰

۲۰۵

۱۴۷

۴۲

۶/۳۴

۲/۵۱

۴/۳

۳/۷

۹/۲ کریپتوفیت

۵/۷۶

۵/۲۴

کاهو، چناران

۲۰۰۰

۱۰۰۰۰

۲۱۳

۱۷۴

۶۸

-

-

-

-

-

-

-

کوه‌های ارزنه-تایباد

۱۵۰۰-۲۳۰۰

-

۲۵۵

۱۸۶

۵۱

-

۸/۳۲

۸/۹

۷/۹

۸/۱۴

۹/۵۵

۱/۴۴

حوزه آبخیز تیرگان

۱۰۰۶-۲۳۸۴

۳۵۷۱

۴۰۴

۲۸۲

۶۵

۵۸/۴۲

۶۸/۳۱

۱۸/۷

۴۵/۵

۱۱/۱۳ کریپتوفیت

۴۵/۵۴

۵۵/۴۵

بند گلستان

۱۲۰۰

۱۰۰۰

۲۶۶

۱۹۵

۴۵

۶/۲۰

۷/۴۳

۵/۱۲

۳

۲/۲۰ کریپتوفیت

۳/۵۲

۷/۴۷

حوزه آبریز سرغایه

-

-

۱۱۳

۹۹

۳۱

اکثراً کریپتوفیت و تعداد محدود فانروفیت

-

-

-

-

-

-

چلپوی کاشمر

۱۹۰۰

۱۴۱۰۷

۱۲۷

۱۱۲

۳۱

۷/۴۱

۲۲

۳/۱۳

۸/۱۱

۱۱

۲۶/۵۸

۷۴/۴۱

جنگل کاسف

۱۵۸۰-۱۶۳۰

۱۲

۶۹

۶۵

۲۹

۲۹

۳۶

۱۶

۱۳

۶
 کریپتوفیت

۳/۶۲

۷/۳۷

حوضه آبریز دهبار، طرقبه. شاندیز

۱۷۹۳

-

۱۹۷

۱۴۱

۴۳

۴۲

۲۱

۱۳

۱۲

-

۲۳/۶۵

۷۷/۳۴

منطقه حفاظت شده هلالی

۱۱۰۰-۲۵۷۸

۶۳۴۵۹

۳۱۸

۲۰۵

۵۳

۲/۲۵

۵/۴۷

۴/۱۰

۶/۵

۳/۱۱

۳/۵۶

۷/۴۳

کلات-زیرجان گناباد

۱۱۰۰-۲۸۳۰

-

۱۹۰

۱۰۷

۳۹

۸۴/۳۶

۳۲/۳۶

۵۹/۸

۷۹/۵

۰۹/۱۲

۹۵/۶۸

۰۵/۳۱

فریزی

۱۴۵۰-۲۵۰۰

۲۰۰۰۰

۴۸۴

۲۲۹

۵۹

۳۴

۳۴

۷/۹

۷/۳

۸/۱۳

۸/۵۶

۲/۴۳

دریاچه بزنگان

۸۶۰

۱۰۱

۱۱۲

۹۶

۳۵

۲۸

۵۷

-

-

-

۵۰

۵۰

« مطالعات منطقه شیروان فقط روی گیاهان دارویی است

 

 

از مقایسه نتایج، بزرگ‌ترین تیره‌های گیاهی در قره‌جقه، بزنگان، فریزی، کنگ، کلات-زیرجان گناباد، چلپو، هلالی به ترتیب Asteraceae و Poaceae بود. همچنین، تیره Lamiaceae در قره‌جقه، شاسکوه قاین، کلات-زیرجان گناباد، چلپوی کاشمر و تیرگان سومین تیره بزرگ گیاهی بود. بین مناطق ذکرشده در جدول (3) تیره Fabaceae چهارمین تیره بزرگ منطقه مطالعه‌شده بود که کمترین سهم را نسبت به مناطق دیگر داشت.

باتوجه‌به آنچه گزارش شد، حفظ تنوع گیاهی، ممانعت از چرای دام، بهره‌برداری از منابع مرتعی بر اساس پتانسیل تولید آن و بررسی تأثیرگذاری عوامل مخرب بر منطقه، ارائه راه‌حل‌های اصولی حفاظت در برابر این عوامل الزامی است تا بتوان از نابودی و انقراض گیاهان جلوگیری نمود. بنابراین پیشنهاد می‌شود حتی الامکان با مطالعه بذرهای گونه‌ها به‌منظور کشت و اهلی کردن و دستیابی به بیشینه محصول به‌ویژه در زمینه گیاهان دارویی مانع نابودی پوشش گیاهی منطقه شد.

 

سپاسگزاری

از اداره هواشناسی استان خراسان‌رضوی برای در اختیار قرار دادن اطلاعات مربوط به میانگین بارش و دما سپاسگزاری می‌شود. همچنین، از آقای مهندس جوهرچی که پیشنهاد پژوهش در این منطقه را دادند، قدردانی می‌شود.

 

 

 

Abbasi, S., Afsharzadeh, S. and Mohajeri. A. (2012) Study of flora, life forms and chorotypes of plant elements in pastural region of Yahya Abad (Natanz). Journal of Plant Biology 4(11): 1-12.
Amiri, S., Zokaei, M., Ejtehadi, H. and Mozafarian, V. A. (2008) An introduction to the flora, life form and plant geographical distribution of Tirgan watershed (Khorassan province). Journal of Science (Khaeazmi university) 8(2): 89-106 (in Persian).
Amiri, M. S. and Jabbarzadeh, P. (2011) Floristic study of Zanelanlo watershed (Khorassan Razavi). Journal of Taxonomy and Biosystematics 2(5): 1-15 (in Persian).
Angiosperm phylogeny group, Chase, M. W., Christenhusz, M. J. M., Fay, M. F., Byng, J. W., Judd, W. S., Soltis, D. E., Mabberley, D. J., Sennikov, A. N., Soltis, P. S. and Stevens, P. F. (2016) An update of the Angiosperm phylogeny group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. Botanical Journal of the Linnean Society 181 (1): 1-20.
Archibold, O. W. (1995) Ecology of world vegetation. Springer, Dordrecht.
Asri, Y. (1998) Vegetation of Urmia Lake salt marshes. Research Institute of Rangelands and forests Press, Tehran (in Persian).
Asri, Y. (2005) Plant ecology. Payam Noor University Press, Tehran (in Persian).
Asri, Y. (2007) Phytogeography. Payam Noor University Press, Tehran (in Persian).
Assadi, M. (1993-2013) Flora of Iran. Vols. 10-77. Research Institute of Rangelands and Forests Press, Tehran (in Persian).
Azadi Broujeni, A., Ebrahimi, A., Shahrokhi, A. and Shirmardi, H. (2009) Introduction of flora and plant collection of Sabzkouh protected area. Environmental Protection Organization. Chahrmahal-Va- Bakhtiari province (in Persian).
Bagherzadeh, H., Ashoori, H., Farjadin, A. and Soleimani, A. (2015) The study of Flora, life forms and geographical distribution of plants in Chalpo region of Kashmar, Khorassan Razavi province. Plant and Ecosystem 10(41): 17-32 (in Persian).
Eghtedari, M., Mousavi, M., Ghaderi, M., Kamali, G. A. and Alizadeh, A. (2008) The assessment and determining of the type of forest in Khorassan Razavi. Agricultural Research. 7(4): 141-151 (in Persian).
EPIC GARDENING, Echinops. Retrieved from www.epicgardening.com. On:  15 Jun 2019.
Esmaeili, R., Motazeri, M., Esmaielnejad, M. and Saber Haghighat, A. (2011) Climatic zoning of Khorasan Razavi using multivariate statistical methods. Journal of Climate Research 2(7-8): 43-56 (in Persian).
Esmaeili, B., Ahmadi, J., Mahgoli, S. and Taghizadeh, M. H. (2016) Introduction of flora and biological form of plants in Dehbar watershed of Torqabeh Shandiz. In: Proceeding of 3rd International Conference on Sustainable Development, Strategies and Challenges Focusing on Agriculture, Natural Resources, Environment and Tourism (in Persian).
General Meteorological Office of Khorasan Razavi Province. Retrieved from: http://razavimet.ir (in Persian) 2021.
Ghahreman, A. (1994-2002) Color Flora of Iran. 13, 22-24. Research Institute of Fstores and Rangelands Press, Tehran (in Persian).
Ghahreman A. and Attar, F. (1998) Biodiversity of Iranain plant species. 1201pp. Tehran University Press, Tehran (in Persian).
Ghahremaninejad, F. and Agheli, S. (2009) Floristic study of Kiasar National Park, Iran. Taxonomy and Biosystematics 1 (1): 47-62.
Gharebaghi, S. and Vaezi, J. (2019) Floristic study and life form of Kahou area plants, Khorassan Razavi province. 6th National Congress of Edicine Plants, Traditional Medical and Organic Agriculture. (in Persian).
Ghayormand, M. and Saeidi Mehrvarz, Sh. (2014). Floristic study of Ghareche region in NE Khorasan Razavi Province. Taxonomy and Biosystematics. 6(3): 85-102 (in Persian).
Gholami, A., Ejtehadi, H., Ghasemzadeh, F. and Ghorashialhosseini, J. (2007) The study of plant biodiversity around protected area of the Bazangan lake. Iranian Journal of Biology 19(4): 398-407.
Governorship of Quchan city portal. Retrieved from: http://quchan.khorasan.ir. (in Persian) 2021.
Introduced species summary project cheatgrass (Bromus tectorum). Invasion biology introduced species summary project - Columbia University. Retrieved from http://www.columbia.edu/itc/cerc/danoff-burg/invasion-bio/inv-spp-summ-Bromus- tectorum. Html 2004.
Iranshar, M. (2008) Parasitic and semi-parasitic flowering plants of Iran. Rostaniha 9(1): 1-79. (in Persian).
IUCN Red list of threatened species. Retrieved from: https://www.iucnredlist.org. 2021.
Jafari, A., Zokaei, M. and Nasseh, Y. (2005) Final report of research project of identification, anatomical and karyological studies on Euphorbia species in Khorassan Razavi and north Khorassan. Mashhad Branch. Islamic Azad University, Mashhad.
Jafari, A., Ghasemzadeh, F., Zendehbad, M. and Atashgahi, Z. (2011) Floristic study of Kang riverside, Mashhad, Iran. The Iranian Plant of Biotechnology Journal 6(4): 69-82 (in Persian). 
Jafari, A., Ghasemzadeh, F. and Asoudeh, M. (2012) Florisctic study of southern slope of Shaskouh, Ghaen in Khorassan Raavi province. The Iranian Plant of Biotechnology Journal. 7(2): 19-26 (in Persian).
Jafari, A., Ahmadian, R. and Zare, M. (2014) Plant systematics (translated). Jahad Daneshgahi of Mashhad. (in Persian).
Jalili, A. Jamzad, Z. (1999) Red data book of Iran. 748 pp. Iran Research Institue of Forests and Rangelands Press, Tehran.
Kazemian, A., Saghaji Khadem, F., Asadi, M. and Ghorbanli, M. (2004) Floristic study of Bande-Goletan and identification biological forms and chorotype of area plants. Pajouhesh-va-Sazandegi. 17(64): 48-62 (in Persian).
Maassoumi, A. (1995) Astragals of Iran. 3: 644 pp. Reasrch institute of Forests and Rangelands Press, Tehran (in Persian).
Maassoumi, A. (2000) Astragals of Iran. 4: 588 pp. Reasrch Institute of Forests and Rangelands Press, Tehran (in Persian).
Maassoumi, A. (2005) Astragals of Iran. 5: 786 pp. Reasrch Institute of Forests and Rangelands Press, Tehran (in Persian).
Memariani, F., Joharchi, M. R., Ejtehadi, H. and Emadzade, Kh. (2009) A contribution to the flora and vegetation of Binalood mountain range, NE Iran: floristic and chorological studies in Fereizi region. Ferdowsi University International Journal of Biological Sciences 1: 1-17.
Memariani, F., Zarrinpour, V. and Akhani, H. (2016) A review of plant diversity vegetation and phytogeography of the KhorassanKopet Dagh floristic province in the Irano-Turanian region (northeastern Iran-southern Turkmenistan). Phytotaxa 249(1): 8-3.
Mesdaghi, M. (2001) Vegetation description and analysis a practical approach. (translated). 287 pp. Jahad Daneshgahi of Mashhad Press, Mashhad (in Persian).
Mozaffarian, V. (1994a) Plant classification. vol. 1. Morphology, Taxonomy. Amirkabir Press, Tehran (in Persian).
Mozaffarian, V. (1994b) Plant classification. vol. 2. Dicotyledons. Amirkabir Press, Tehran (in Persian).
Mozaffarian, V. (2007) A dictionary of Iranian plants. Farhang Moasser Press, Tehran (in Persian).
Mozaffarian, V. (2015) Identification of medicinal and aromatic plants of Iran. Farhang Moasser publishing. Tehran. (In Persian).
Naqinejad, A., Mokhtari, S. and Joharchi M. R. (2015) A study on flora, life forms and chorology of plants at border mountains of Arzaneh– Taybad, Khorassan-e Razavi. Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology) 28(1): 199-209 (in Persian).
Rasam, G. R. and Mashayekhan, A. (2015) Studying of floristic, life form and chorotype of medicinal plants in Shirvan natural ecosystems Journal of Plant Ecosystem Conservation 3(6): 27-42 (in Persian).
Raunkiaer, C. (1934) The life forms of Plants and statistical Plant geography. Clarendon Press, Oxford.
Rechinger, K. H. (1963-1998) Flora Iranica. vols: 1-176. Akademische Druk- u. Verlagsanstalt. Graz- Austria.
Salahi Kojoor, E., Tamartash, R. and Tatyan M. R. (2014) The survey of floristic and life form in summer rangeland of Neka roud Basin. Journal of Conservation and Utilization of Natural Resources 2(1): 93-102 (in Persian).
Sangouei, H. and Soltani, N. (2013) Floristic study and life form of lants from Sarghayeh watershed (Khorassan Razavi). Proceedings of the Conference on Agricultural and Environmental Sciences.  
Sokhanvar, F., Ejtehadi, H., Vaezi, J., Memariani, F., Joharchi, M. R. and Ranjbar, Z. (2013) Flora, life form and chorology of plants of the Helali protected area in Khorasan-e Razavi province. Taxonomy and Biosystematics 5(16): 85-100 (in Persian).
Vaezi, J. and Rashidtaranlou, M. (2012) Invesrigation of species diversity of national Tandoureh park, Dargaz, Khorassan Razavi. 2nd National Congress of Biodiversity and its Impact on Agriculture and the Environment (in Persian).
Vaseghi, P., Ejtehadi, H., Zokaei, M. and Joharchi, M. R. (2008) Floristic studies, life form and chorology of plants in Kalat highlands of Gonbad, Khorassan Razavi province, eat of Iran. Journal of Science (Kharazmi University) 8(1): 75-88 (in Persian).
Vegetation of Khorasan Razavi province. Scientific and Educational Association of Noandishan. Retrieved from: https://noandishaan.com/forums/profile/12030-masi-eng/ on: 2015/06/04. (in Persian).
Yousefi, M. (2007) Flora of Iran. Payam Noor University Press, Tehran (in Persian).
Zare-Mayvan, H., Mohammadi, J., Ejtehadi Bahestani, H. and Pasad, K. (2015) Floristic study of Kasf forest (Khorasan Razavi Province). Nova Biologica Reperta 1: 34-44. (in Persian).
Zohary, Michael. (1973) Geobotanical foundations of the Middle East, Fischer Verlag, Stuttgart.